Mark Zuckerberg: beter een Amerikaans dan een Chinees internet

Sociale media Het is niet aan een private organisatie om politici of media te censureren, sprak de baas van Facebook in een ongekend felle toespraak voor meer uitingsvrijheid en minder regulering.

Mark Zuckerberg, ceo van Facebook, speecht in de Georgetown University’s Gaston Hall. Foto Carlos Jasso / REUTERS

Mark Zuckerberg, ceo van Facebook, speecht in de Georgetown University’s Gaston Hall. Foto Carlos Jasso / REUTERS

In een 35 minuten durende toespraak in de Georgetown University’s Gaston Hall gaf de baas van ’s werelds grootste socialemediabedrijf zijn visie op de vrijheid van meningsuiting. Wie had verwacht dat Mark Zuckerberg zijn ruim twee miljard gebruikers beperkingen zou opleggen nu Facebook al jaren onder vuur ligt vanwege nepnieuws, hate speech en valse advertenties, kwam bedrogen uit. Voor een goed functionerende maatschappij hebben we volgens hem niet minder uitingsvrijheid nodig, maar méér.

Hij hekelde de van oorsprong Chinese filmpjesapp TikTok, die nu in de VS en Europa immens populair is. Waar TikTok op last van de autoriteiten beelden van demonstraties verwijdert, worden zijn eigen diensten – waaronder WhatsApp – juist gebruikt om protesten te organiseren en op te schalen. Wat hebben we liever, zo hield hij zijn toehoorders voor: een Facebook-tijdlijn waarin soms wat nepnieuws blijft hangen of censuur?

Lees ook: ‘Facebook hoort niet de grens van het debat te bepalen’ - Interview met VN-rapporteur David Kaye (NRC, 9/7/2019)

Macht aan de machtelozen

Het plechtig-klassieke auditorium waar Zuckerberg honderden studenten toesprak, deed eerder dienst als podium voor bekleders van de hoogste ambten, zoals Barack Obama, Tony Blair en Hamid Karzai, oud-president van Afghanistan. Ook zakenman Warren Buffett en U2-zanger Bono deelden hier hun plannen voor de toekomst.

‘Als je veel mensen een stem geeft, geef je ook de machtelozen macht’

Na enkele woorden over sociale vooruitgang, blikte Zuckerberg terug op zijn eigen studentenbestaan ten tijde van de Amerikaanse inval in Irak: „De stemming op onze campus was ongeloof. De oorlog trok een zware wissel op onze soldaten en hun familie. De meeste mensen om mij heen voelden zich machteloos tegenover deze ontwikkeling. Ik dacht toen al: als meer mensen iets te zeggen zouden hebben, was het mogelijk anders gelopen. In die jaren ben ik gevormd in het idee dat als je veel mensen een stem geeft, je ook de machtelozen macht geeft. Zo wordt de samenleving almaar beter.”

Zuckerberg bouwde toen al een eerste versie van Facebook, enkel nog gericht op medestudenten. Hij zag als vanzelf leergroepjes ontstaan en mensen die bedrijfjes vormden. De universiteit werd daar volgens hem beter van, dus waarom zou dat op wereldschaal niet werken? „De beste ontwikkelingen ontstaan door individuen die meer te zeggen krijgen.” Sindsdien zegt hij zich op maar twee dingen te richten: „Geef mensen een stem én breng ze bij elkaar.”

BlackLivesMatter en MeToo

In dat streven voelt Mark Zuckerberg zich ernstig gehinderd. Door mensen van links tot rechts die in hun strijd voor een bepaalde politieke uitkomst, het geluid van andersdenkenden willen smoren. Hier kapittelt hij ook een deel van de intellectuele voorhoede. „Zij geloven dat als je meer mensen een stem geeft, dat enkel leidt tot meer verdeeldheid in plaats van dat het ons dichter tot elkaar brengt.” Zuckerberg, bekend om zijn vlakke gezichtsuitdrukking en robotachtige spreekstijl, liet hier ook in zijn lichaamstaal zien dat hem dit zorgen baart: „Ik vind dat gevaarlijk.”

Online is de toespraak al meer dan een miljoen keer bekeken en krijgt hij veel bijval: „A voice and inclusion do go hand in hand! Thank you and God bless you, Mark”, zo luidt een van de reacties. Een ander: „You’re a legend.” Opvallend veel mensen geven aan hoe Facebook hun sociale leven rijker maakt of helpt om donateurs te vinden voor goede doelen, zoals aidspreventie.

Zuckerberg leidde slim de aandacht weg van de discriminerende berichten die net zo hard en massaal over Facebook razen

Waar Zuckerberg in gevestigde media dag in dag uit wordt afgeschilderd als saboteur van vrije verkiezingen, zet hij zichzelf hier neer als democratisch activist met een onwrikbaar geloof in het heil van vrije meningsuiting. „Black Lives Matter en #MeToo gaan viraal op Facebook”, zo claimde hij het succes van deze bewegingen voor gelijkheid. Retorisch leidde hij zo de aandacht weg van de discriminerende berichten die net zo hard en massaal over Facebook razen.

Traditionele poortwachters

Facebook is onderdeel van een nieuwe macht, doceerde Zuckerberg. „Mensen zijn niet meer afhankelijk van traditionele poortwachters zoals media en politiek om van zich te laten horen.” De kritiek dat nu slechts een handvol techbedrijven beslissen over de gedragscode op internet, geeft volgens hem een onjuiste voorstelling van zaken. „Wij hebben de macht juist gedecentraliseerd door deze direct in de handen van de mensen te leggen. Dit droeg bij aan de gigantische expansie van ‘de stem’. In deze eeuw eerst door wetten en cultuur, nu door technologie.”

We willen volgens hem wel de vooruitgang die komt met meningsuiting, „maar niet de spanning”. Dat ondervond Martin Luther King ook, memoreerde hij, en nu zitten we in een nieuw gepolariseerd tijdsgewricht waar ‘de stem’ onder vuur ligt.

Terreuroproepen, pesten, kinderporno en discriminatie vallen overigens niet onder Zuckerbergs idee van vrije meningsuiting. „Je mag niet alle moslims voor terroristen uitmaken.” Slechts heel weinig mensen gebruiken hun stem om anderen pijn te doen, voegde hij daar meteen aan toe. En nog minder om geweld te initiëren of verkiezingen te saboteren. Wel richt die kleine minderheid veel schade aan, erkende hij.

En daarom heeft Facebook twintig soorten content verboden, wat moderators in staat stelt die berichten snel te wissen. In het geval van terreur grijpt een kunstmatig intelligent filter in 99 procent van de gevallen in „voordat iemand het ziet”.

Een kunstmatig intelligent filter zou 99 procent van de oproepen tot terreur wissen voordat iemand ze ziet

Ook in het opsporen van mensen die beelden van zelfmutilatie en zelfmoordplannen delen, is Facebook er steeds sneller bij. Zij worden in contact gebracht met officiële hulpverleners. Zuckerberg zegt 35.000 mensen in dienst te hebben die werken aan sociale veiligheid: als moderator of als programmeur kunstmatige intelligentie.

Offensief tegen nepaccounts

De kwalijke acties worden volgens Zuckerberg vooral uitgevoerd vanaf nep-accounts. Hij belooft daarom om meer te investeren in de verificatie van de echtheid van de gebruikers. Dat is volgens hem veel nuttiger dan definiëren wat schadelijke content is. In verificatie zou Facebook al enorme stappen maken. Maar waar het aankomt op erkende politieke partijen die Facebook gebruiken om hun boodschap te verspreiden, is hij voorzichtig. „Wij factchecken politieke advertenties niet”, zei hij.

Zo is zijn organisatie ook terughoudend met andere ideologisch geladen berichten waarin feiten verdraaid worden. „Ik geloof niet dat we in een wereld willen leven waarin techbedrijven bepalen wat 100 procent waar is. Het is niet aan een private organisatie om politici of media te censureren in een democratie.”

‘China exporteert nu zijn visie op internet naar andere landen. Is dat het internet dat we willen?’

In het slot van zijn toespraak uitte hij zijn zorgen over de invloed van China op de mores online. „Zij exporteren nu hun visie op internet naar andere landen.” Tien jaar geleden waren bijna alle internetplatformen Amerikaans, zei hij. „Vandaag zijn zes van de top-10 Chinees.” En dat heeft niet alleen een negatieve invloed op Chinezen, maar ook op Amerikaanse gebruikers van Chinese internetdiensten. „Is dit het internet dat we willen?” Dat is volgens Zuckerberg de reden waarom hij Facebook, Instagram en andere diensten niet uitrolt in China. Hij wilde dat wel, heeft er hard aan gewerkt, maar kwam nooit tot een overeenstemming over de voorwaarden.

Lees ook: Wat zullen we eens doen met het Facebookbeest? Acht mogelijkheden om Facebook te beteugelen (NRC, 21/1/2019)

Vlaggenschip Facebook

Dit is niet iets wat alleen zijn bedrijf aangaat, benadrukte Zuckerberg. Het gaat volgens hem over welke landen de komende decennia zullen bepalen wat wij nog mogen zeggen. Dat moet Amerika zijn, als het aan hem ligt, of anders een land met gelijke waarden. Ter opluistering haalde hij gezwollen spreuken aan, zoals: ‘vrijheid van meningsuiting is als lucht, je mist het pas als het weg is’. Met zijn democratisch gedreven betoog, probeert hij te voorkomen dat de oplossing voor sociale spanningen wordt gezocht in het reguleren van Facebook.

Al met al een historische speech die in zijn bevlogenheid contrasteerde met de defensief-schuchtere verklaring die hij in 2018 aflegde in het Amerikaanse Congres. De ironie wil dat Zuckerberg toen beschuldigd werd van het ondermijnen van de democratie die hij nu juist zegt te beschermen. Een patriottische speech ook. Een oproep aan de Amerikaanse overheid om Facebook te gebruiken als vlaggenschip voor Amerikaanse waarden op het internet, wereldwijd.