Krijgt Erdogan wat hij wil na zijn inval?

‘Gevechtspauze’ De onverwachte gevechtspauze lijkt Turkije te helpen om een 32 kilometer brede zone in Syrië in te nemen. Maar op de grond heerst vooral onduidelijkheid.

Turkije krijgt steun van Arabische en Turkmeense rebellen in de strijd tegen de SDF in Noordoost-Syrië

Turkije krijgt steun van Arabische en Turkmeense rebellen in de strijd tegen de SDF in Noordoost-Syrië

Het akkoord over een gevechtspauze in Noordoost-Syrië, donderdag, werd door Turkse media onthaald als een totale zege op Amerika. De conservatief-religieuze krant Yeni Safak schreef: „Turkije heeft alles gekregen wat het wilde”. De regeringsgezinde krant Sabah concludeerde: „We hebben gewonnen op het slagveld en aan de onderhandelingstafel.”

Na vijf uur van onderhandelingen met de Amerikaanse vicepresident Pence in Ankara lijkt de Turkse president Erdogan precies te krijgen wat hij wil: een veilige zone van 32 kilometer zuidwaarts, van de Eufraat-rivier tot de Iraakse grens, een strook van 444 kilometer breed. Daar wil hij een tot twee miljoen van de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen vestigen die nu in Turkije wonen.

Lees ook: Poetin controleert Syrië, maar van de Russen hoeft het niet

Toch is het maar de vraag of Turkije alles krijgt wat het wil. Want een dag na het onverwachte bestand zijn veel details nog onduidelijk. Hoe krijgt het zijn beslag op de grond, waar ook het Syrische regime en Rusland opereren? En hoe gaan de VS zorgen dat de strijdende partijen zich aan de afspraken houden? Want over enkele dagen gaan de resterende Amerikaanse militairen naar huis.

De Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), de strijdgroep die Noordoost-Syrië beheerst en waarvan de Koerdische militie YPG de ruggengraat vormt, heeft de wapenstilstand verwelkomd. Maar de SDF zeggen dat die alleen geldt voor het gebied tussen Tal Abyad en Ras al-Ayn, waar de strijd zich deze week concentreerde. De SDF weigeren te vertrekken uit andere delen van het noordoosten.

Onduidelijkheid over het gebied waar de wapenstilstand geldt kan tot confrontaties leiden en het akkoord torpederen. De Amerikanen moeten de terugtrekking van de SDF – waarmee ze jaren hebben opgetrokken in de strijd tegen terreurbeweging Islamitische Staat (IS) – in goede banen leiden. Erdogan bevestigde vrijdag dat de terugtrekking is begonnen.

Besluister ook de podcast NRC Vandaag: Erdogan krijgt in Noord-Syrië precies wat hij wil

‘Speculatie en desinformatie’

Vrijdag werd er nog wel de hele dag gevochten in en rond Ras al-Ayn, een grensstad waar de wapenstilstand zou moeten gelden. Maar Erdogan ontkende dit tegenover buitenlandse journalisten. „Ik weet niet waar jullie je nieuws vandaan halen. Maar volgens [..] mijn minister van Defensie zijn er geen gevechten. Dat is allemaal speculatie en desinformatie.”

Erdogan hoopt dat het akkoord standhoudt en hij eindelijk de veilige zone krijgt waar hij al jaren voor pleit. Als de grote steden Raqqa en Deir es-Zor binnen die zone vallen, kunnen we daar twee miljoen Syrische vluchtelingen naartoe sturen, zei hij vrijdag. Hij zal dinsdag besprekingen voeren met de Russische president Poetin.

Maar is Poetin wel bereid om Erdogan een stuk Syrisch grondgebied te geven van zo’n grote oppervlakte, al is het volgens de Turken slechts tijdelijk? Poetin wil juist de soevereiniteit van het Syrische regime herstellen. Hoewel Rusland vindt dat Turkije legitieme zorgen heeft over zijn veiligheid, wilde het tot dusver alleen beperkte Turkse anti-terreuroperaties toestaan.

Intussen blijven de Turkse troepen waar ze zijn. Turkije heeft twee pantserbrigades, twee infanteriebrigades, een commandobrigade, twee gendarmeriebataljons en 6.000 man speciale eenheden naar Syrië gestuurd. Die worden ondersteund door ruim 6.000 Syrische rebellen. Erdogan dreigde vrijdag dat de operatie met grotere kracht zal worden voortgezet als de SDF zich niet aan de afspraken houden, zoals het inleveren van zware wapens.

Dat Turkije zijn inval begon in de streek tussen Tal Abyad en Ras al-Ayn is geen toeval; er wonen vooral Arabieren en Turkmenen. Turkije kreeg hulp van Syrische rebellen die Arabisch of Turkmeens zijn.

De Koerden vormen geen meerderheid in Noordoost-Syrië. Dat is altijd het probleem geweest met de SDF, die door de VS zijn opgericht om tegen IS te vechten. Hoewel de SDF gaandeweg meer Arabieren en minderheden hebben gerekruteerd – die zouden nu zelfs in de meerderheid zijn – is de perceptie altijd gebleven dat de groep gedomineerd wordt door de Koerdische militie YPG.

Koerdische dominantie

Zolang de SDF Koerdisch terrein veroverden op IS was dat geen probleem. Maar naarmate zij meer succes boekten, werden de SDF ook de machthebber in gebieden waar nauwelijks Koerden wonen, zoals in Raqqa. Er is in die stad veel onvrede over wat daar gezien wordt als Koerdische dominantie.

De Franse onderzoeker Fabrice Balanche noemt Tal Abyad in het bijzonder de ‘achilleshiel’ van de SDF. Balanche blikte eind vorig jaar al vooruit op een eventuele Turkse invasie. Hij concludeerde dat, „gezien de etnische realiteit, de Arabische milities binnen de SDF wellicht niet bereid zijn om met de Koerden mee te vechten tegen het Turkse leger en hun lokale bondgenoten”.

Integendeel, schreef Balanche, zij zouden juist kunnen breken met de YPG en diens „onhoudbare dominantie van gebieden met Arabische meerderheden”.

De Koerden beschuldigen Turkije nu van etnische zuivering in de ‘veilige zone’, maar in 2015 beschuldigde Amnesty International de YPG juist van het verdrijven van niet-Koerdische inwoners en het vernietigen van huizen uit gebied dat is veroverd op IS.

Een rapport van de Verenigde Naties concludeerde later echter dat er géén sprake was van etnische zuivering. Het ging vooral om IS-aanhangers en hun verdrijving was ingegeven door militaire noodzaak. Maar daar denken de Arabieren en Turkmenen die nu meevechten met Turkije wellicht anders over.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Erdogan krijgt in Noord-Syrië precies wat hij wil

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.