Is deze slang illegaal of niet?

Illegale reptielen De Slangendag in Houten is de grootste slangenbeurs ter wereld. Over de herkomst van de slangen bestaan veel vragen.

Veel illegale slangen in de handel worden ‘witgewassen’. Bestrijding van de handel is daarom moeilijk.
Veel illegale slangen in de handel worden ‘witgewassen’. Bestrijding van de handel is daarom moeilijk. Foto’s Bram Petraeus

Drie zalen met lange tafels, vol met plastic bakjes met koningspythons, groene boompythons, grondboa’s, mamba’s en veel meer soorten. Voor slangenliefhebbers is deze Slangendag 2019 in Houten, de grootste slangenbeurs ter wereld, een mooie dag.

Maar Jordi Janssen beziet de dieren met een andere blik. Hij onderzoekt illegale reptielenhandel en controleert elke slang op de beurs. „De herkomst van slangen wordt soms helemaal verdraaid”, zegt hij.

Janssen is hoofdauteur van een rapport van de Monitor Conservation Research Society uit september over de rol van Nederland in de illegale reptielenhandel. Dat waarschuwt reptielenhouders ervoor dat hun dieren mogelijk zijn gesmokkeld. Volgens het rapport werden in de periode tussen 2004 en 2017 in Nederland 1.342.541 reptielen geïmporteerd en 106.898 geëxporteerd. Daarvan waren er 3.074 illegaal.

De illegale handel is vele malen groter dan de cijfers laten zien. Dat is een groot probleem, volgens Janssen. Nederland heeft daarin een grote rol door Schiphol en de haven van Rotterdam. Daarnaast zijn in Nederland bekende, grote reptielenbeurzen waar openlijk illegale soorten te vinden zijn, zoals zondag in beurshal Expo in Houten.

Janssen wijst op een terrarium met groene boompythons uit Indonesië. In dat land is die slang een bedreigde diersoort en mogen wilde exemplaren niet commercieel verhandeld worden. Handelaren halen ze daarom uit het wild en brengen ze naar een ‘farm’. Omdat ze dan uit gevangenschap komen, mogen ze wel worden geëxporteerd. Het perfecte voorbeeld van witwassen, zegt hij. In Houten bieden allerlei verkopers de groene boompython aan.

Australische zwartkoppython

Er zijn meer vormen van witwassen. Onderzoeker Janssen wijst op de beurs naar een Australische zwartkoppython. In Australië geldt een algeheel exportverbod op reptielen. Toch zijn in Houten genoeg soorten uit dit land te vinden. Sebastiaan Scheffer, reptielenhandelaar uit Utrecht, zegt dat zijn dieren wel legaal zijn. „Ze mogen dan misschien niet geëxporteerd worden, maar zodra ze het land uit zijn, mag ik ze wel importeren uit een land waar dit wel legaal is.” Dat klopt formeel, maar het is een kromme redenering, vindt Janssen.

En dan is er nog het kweken van reptielen. Het kweken van illegale soorten wordt pas legaal als er drie kweekgeneraties overheen zijn gegaan. Slangenhandelaar Michel Klumpers straalt op de beurs, bij zijn tafel vol piepjonge, kleurrijke reptielen. „Dit kost jaren kweken maar dan heb je ook wat”, zegt hij. Jarenlang is hij bezig om zijn dieren de kleurencombinaties en patronen te geven die de liefhebbers willen hebben. Er is volgens Klumpers geen import meer nodig, omdat alles gekweekt kan worden.

„Dat is dus gewoon niet waar”, zegt onderzoeker Janssen, wijzend naar een andere tafel: „Die zijn geïmporteerd uit het wild.” Het laat volgens Janssen de onwetendheid van handelaren zien, die de ernst van het probleem niet zien. Wilde dieren worden uit hun natuurlijke habitat getrokken en dit heeft een enorme impact op lokale populaties. Er is illegale smokkel aan voorafgegaan. Er wordt volgens Janssen een milieu gecreëerd waarin smokkelen en rommelen in certificaten normaal is. „Dan krijg je ook steeds meer illegale soorten op dergelijke beurzen.”

Verwevenheid

Daan van Uhm is criminoloog aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in illegale dierenhandel. Hij is momenteel in Laos, waar hij onderzoek doet naar illegale dierenhandel. Het is lastig voor de Nederlandse overheid om te handhaven, door de enorme verwevenheid van legaliteit en illegaliteit van certificaten. Met documenten die bij de reptielen horen, wordt enorm gerommeld, waardoor illegale soorten overal ter wereld worden verhandeld. Soms wordt ‘kweek’ op het certificaat gezet om de herkomst te maskeren.

Criminoloog Van Uhm mist prioriteit bij de overheid om import van illegale reptielen te voorkomen. „We doen het goed in vergelijking met andere landen, zegt men, maar moeten we die vergelijking wel trekken? In een snel veranderende wereld waar vele soorten afnemen, zijn juist grote stappen nodig.”

Sascha van Helvert, hobbyist en slangenliefhebber, heeft net een Angolese dwergpython gekocht. „Het was een koopje. Deze was 350 euro en normaal betaal je er makkelijk 600 euro voor.” De soort staat op geen enkele zwarte lijst en mag gewoon gekocht en gehouden worden.

Toch is Van Helvert zich bewust van de gevaren van zijn hobby. Volgens hem is het simpelweg te onduidelijk waar zo’n dier vandaan komt en of de certificaten allemaal legaal zijn. „Ik zou nooit een slang kopen als ik weet dat die gesmokkeld is.”

Het is een „shady business”, zegt criminoloog Van Uhm. Er gaan jaarlijks miljarden dollars in om en dat voedt de illegale handel enorm.”