Hongkong inspireert activisten Catalonië

Protesttactiek De politie misleiden, daar zijn de demonstranten in Hongkong gevorderden in. Catalaanse separatisten kijken de kunst bij hen af.

Demonstratie in het centrum van Barcelona, afgelopen donderdag. Ook vrijdag gingen Catalanen massaal de straat op: er waren volgens de politie 500 duizend mensen op de been.
Demonstratie in het centrum van Barcelona, afgelopen donderdag. Ook vrijdag gingen Catalanen massaal de straat op: er waren volgens de politie 500 duizend mensen op de been. Foto Toni Albir/EPA

Uren nadat maandag het hof in Madrid zeven politici en twee actieleiders lange celstraffen had opgelegd omdat zij in 2017 de republiek Catalonië hadden uitgeroepen, trokken separatistische Catalanen naar het internationale vliegveld van Barcelona. Sommigen wisten zich met valse instapkaarten te mengen tussen de reizigers. Meer dan honderd vluchten werden geannuleerd.

Lees ook: Ruim half miljoen demonstranten in de straten van Barcelona

De truc met de instapkaarten hadden de Catalanen niet zelf bedacht. Ze hadden goed gekeken naar de protesten in Hongkong. Daar gaan inwoners dit weekend voor de twintigste week de straat op om te protesteren tegen de groeiende Chinese greep op hun stad.

In Hongkong trokken activisten – na weken van straatprotest toe aan nieuwe middelen – in juli voor het eerst naar het vliegveld. Toen ging bezetten relatief eenvoudig; de autoriteiten waren er niet op voorbereid. De tweede keer was moeilijker, omdat toen alleen nog mensen met geldige reisdocumenten het vliegveld op mochten. Daarop besloten de actievoerders om vooral het verkeer van en naar de luchthaven te ontregelen. Ook werd opgeroepen om goedkope tickets te boeken en eventueel nep-instapkaarten te printen.

Ook in Catalonië lieten de autoriteiten zich aanvankelijk verrassen. De politie kon door een constante toestroom van meer en meer demonstranten een chaotische situatie niet voorkomen.

Lees ook: Organisator protesten Hongkong in elkaar geslagen

Kat- en muisspel

Twee dingen vallen op aan de demonstraties in Hongkong. De volharding van de demonstranten en hun enorme flexibiliteit. Ze spelen een kat-en muisspel met de politie en dat zorgt ervoor dat ze school maken bij andere jonge demonstranten. Zo keken de klimaatactivisten van Extinction Rebellion een systeem van handsignalen af, waarmee demonstranten elkaar kunnen waarschuwen zonder dat de politie het snapt.

In september organiseerden de separatisten in Catalonië een forum getiteld ‘Ervaringen met het gebruik van nieuwe technologieën in de geweldloze strijd; de casus Hongkong.’

De Catalanen wáren al goed in de ondergrondse organisatie van vreedzame massaprotesten. Het verboden referendum van 1 oktober 2017 zelf, waarbij 2,3 miljoen mensen stemden, is een goed voorbeeld. De Spaanse autoriteiten stonden machteloos en lieten zich verleiden tot gewelddadig ingrijpen.

Maar ondergronds is iets anders dan wendbaar. De demonstranten in Hongkong gebruiken de nieuwste technologie om ongehinderd onderling te communiceren. Dan gaat het bijvoorbeeld om versleutelde berichten in chatgroepen op de app Telegram, maar ook om speciale apps waarop ze live kunnen zien waar veel politie aanwezig is of waar juist veel demonstranten zijn.

Zo kunnen demonstranten de politie naar bepaalde plekken lokken waar zij met velen zijn. De kunst is om ervandoor te gaan vlak voordat de politie arriveert. Zo put je de politie uit zonder klappen te krijgen.

Dat er in Hongkong een eigen Chinees dialect wordt gesproken, helpt de protestbeweging om infiltratie tegen te gaan. Als het fonetisch (niet in karakters) wordt geschreven is het voor de meeste niet-Hongkongers onbegrijpelijk. En wie het dialect niet kent is meteen een verdachte buitenstaander.

De tactiek van wijken als je tegenover een sterkere vijand staat en alleen toeslaan als je kansen goed zijn, is afgekeken van de Hongkongse actieheld Bruce Lee. „Wees als water”, was zijn devies, een idee dat voortkomt uit traditionele vechtsporten. #Belikewater is nu de hashtag waarmee demonstranten elkaar aanmoedigen, sinds kort ook in Catalonië.

Tsunami Democràtic

Het netwerk dat bij de Catalaanse demonstraties de virtuele leiding heeft – naast de traditionele burgercomités – koos ook een watermetafoor als naam: Tsunami Democràtic. De Spaanse justitie haalde op vrijdagmiddag de website van dit ‘democratische platform’ uit de lucht en gaat onderzoeken of het zich schuldig maakt aan terrorisme. Daarmee is de beweging allerminst lamgelegd. Grote massa’s kunnen via Telegramkanalen nog precies zien waar de belangrijkste acties plaatsvinden. De voertaal is er Catalaans. In een paar dagen tijd sloten zich 340.000 gebruikers aan.

Honderdduizenden Catalaanse republikeinen gaven de afgelopen week gehoor aan de oproep om vanuit heel Catalonië in etappes naar Barcelona te komen, waar vrijdag een grote staking de stad al deels had platgelegd. Op het hoogtepunt meldde de politie een half miljoen demonstranten. De meeste protesten verliepen vreedzaam, maar op de Vía Laietana ontstonden tegen de wens van de virtuele actieleiders in toch harde confrontaties met de politie.

De demonstranten in Catalonië weten dat ze moeten waken voor infiltratie, in hun geval door de Spaanse geheime dienst. Ze verfijnen daarom steeds hun digitale netwerk. Zo is er een speciale app van Tsunami Democràtic waarvoor zogenoemde QR-codes nodig zijn. Voor buitenstaanders is het vrijwel onmogelijk toegang te krijgen: de codes zijn alleen van persoon tot persoon overdraagbaar als beiden zich naast elkaar bevinden.

De strijd om Hongkong is net als in Catalonië vooral een mediastrijd. Wangedrag van de politie wordt gefilmd en meteen gedeeld via sociale media. Vooral jonge demonstranten zijn daarin veel handiger dan hun tegenspelers. Filmpjes van politiegeweld vlogen deze week vanuit Azië en Zuid-Europa het internet over. Demonstreren anno 2019. De smartphone versus de wapenstok.