Opinie

De leugen regeert, in het Verenigd Koninkrijk

Politiek Of de Brexit nu doorgaat of niet, de schade is geleden: Brexiteers die stemmen wonnen met leugens, manipulatie en onuitvoerbare beloftes hebben nu het hoogste ambt in handen, schrijft .

In de regen voor de Parlementsgebouwen in Westminster.
In de regen voor de Parlementsgebouwen in Westminster. Foto Hannah McKay/Reuters

Wat kunnen ze toch knap spinnen, draaien en bluffen, die Engelse politici. Wie is opgegroeid met de charismavrije oprechtheid van Kok en Balkenende kijkt wel eens jaloers naar de wijze waarop Britten een dampende drol verbaal nog weten om te toveren tot een smakelijke Bossche Bol.

Zoals deze week, toen de Britse regering alsnog akkoord ging met een variant van de Brexit die de EU jaren geleden al had voorgesteld, en Boris Johnson deze draai wist voor te stellen als een eclatante overwinning. Zo zal het ook dit weekend gaan, als Johnson probeert dit uittredingsverdrag met de EU door het Lagerhuis te loodsen.

Het is indrukwekkend en vermakelijk, in een cultuur waar ‘to act’ zowel ‘handelen’ kan betekenen als ‘heel knap doen alsof’. Maar hoe het zaterdag ook afloopt, en hoe daarna de Engelse spinmachines in politiek en media weer gaan draaien, de werkelijkheid valt niet te loochenen: een happy end zit er niet in, en heeft er ook nooit ingezeten. Of Brexit nu doorgaat, met of zonder uittredingsovereenkomst, soft of hard, of uiteindelijk toch niet: in alle scenario’s loopt het Verenigd Koninkrijk echte schade op.

Het probleem is niet Brexit – de EU is geen gevangenis en wie eruit wil moet dat doen. Het probleem is Brexit op basis van leugens, manipulatie en onuitvoerbare beloftes. Miljoenen mensen stemden ‘Leave’, nadat ze door politici die ze vertrouwden was voorgehouden dat Turkije ‘ieder moment’ bij de EU kon komen en dat honderd miljoen Turken zich dus in hun land zouden mogen vestigen. Diezelfde politici beweerden dat Brexit geld zou opleveren in plaats van kosten, en dat van deze 350 miljoen aan opbrengsten ‘iedere week een nieuw ziekenhuis kon worden gebouwd’.

Beloond met het hoogste ambt

Miljoenen keren werden deze en andere leugens in de vorm van advertenties op sociale media geplaatst – steeds zoveel mogelijk aangepast aan het profiel van de geadresseerde. De architect van dit alles gaf later toe dat zonder deze leugens en loze beloftes het referendum niet was gewonnen. De naam van dit ‘brein’ achter de Leave-campagne is Dominic Cummings. Hij is nu de machtigste adviseur van Boris Johnson.

De daders zijn dus niet alleen nooit afgestraft, ze zijn ook beloond met het hoogste ambt. Iedere nieuwe dag dat Boris Johnson premier is, iedere keer dat hij verschijnt op een foto met EU-leiders, wordt dit ‘nieuwe normaal’ verder geïnstitutionaliseerd: liegen loont. Die les zullen volgende generaties politici in hun oren knopen, in het Verenigd Koninkrijk en daarbuiten, op rechts en bij extreem-rechts, en elders.

Cynici beweren dat politici altijd liegen. Maar de leugenachtigheid van het Leave-kamp is van een andere, Trumpiaanse orde. De toenmalige Britse premier Tony Blair loog over massavernietigingswapens in Irak om zijn deelname aan de desastreus slecht voorbereide invasie in en bezetting van dat olierijke land te rechtvaardigen. Het cruciale verschil is dat Blair nog altijd ontkent te hebben gelogen. Johnson en Trump zijn triomfantelijke leugenaars. Ze zijn er trots op: kijk ons eens, wij zijn tenminste eerlijk over ons cynisme.

Echte economische schade

En het werkt, niet in het minst omdat de Britse pers en de BBC Tony Blair wel achtervolgen met zijn leugens, maar Johnson niet. Johnson staat mijlenver voor in de peilingen en kan heel goed de volgende verkiezingen winnen. In dat geval zal het Verenigd Koninkrijk bij de door Johnson voorgestane harde Brexit echte economische schade oplopen – de voordelen van EU-lidmaatschap vallen immers weg en dat kost nu eenmaal bedrijvigheid en groei. Hierop is de bevolking nooit goed voorbereid. Gaat Johnson als de schade straks duidelijk wordt eerlijk toegeven dat hij eerder oneerlijk was? Of geeft hij met een nieuw salvo leugens een ander de schuld, bijvoorbeeld de Europeanen die zo jaloers zijn dat het Verenigd Koninkrijk wel durfde wat zij niet durven dat ze de Britten gaan ‘straffen’? Zo’n bewering klinkt absurd, maar dat is niet langer een reden om uit te sluiten dat Johnson ernaar grijpt.

Lees ook: ‘Nieuwe deal’ Johnson lijkt erg op oude

Mogelijk is ook dat de Britten al dan niet via een referendum alsnog uitkomen op een herroeping van Brexit, dan wel op een zachte Brexit. In beide scenario’s blijft de economische schade beperkt, hetzij omdat Brexit niet doorgaat hetzij omdat het land alle regels van de EU blijft volgen. En ja, zo’n terugdraaiing dan wel zachte Brexit zou bijvoorbeeld de vele Leave-kiezers die nu werken in de Japanse autoindustrie beschermen tegen de gevolgen van hun stem – want nu hoeft die autoindustrie niet te verkassen naar de EU. Maar zullen die Leave-stemmers dankbaar zijn? Of zullen ze roepen dat de ‘Remain-elite’ hun Brexit heeft gestolen? Dat die auto-industrie toch nooit zou zijn vertrokken, dat het ‘Remain-propaganda’ was?

Kwaadaardige leugens en verdraaiingen

Zie ook aan wat voor informatie Engelsen hun geld uitgeven: bij de toptien van best verkochte kranten staat hoegenaamd geen enkele pro-Europese krant. De oplage van The Guardian en de Financial Times samen is tien keer kleiner dan die van de pro-Brexit pers. Die pro-Brexit pers doet sinds het referendum wat het daarvoor ook deed: kwaadaardige leugens en verdraaiingen over de EU verspreiden.

Zo blijft meer dan 1.200 dagen na het referendum de Britse politiek om dezelfde onmogelijke keuze heen draaien: toegeven dat er op industriële schaal is gelogen en bedrogen, of de valse beloftes uitvoeren en zo het land permanent economisch en diplomatiek ‘downgraden’.

Je zou de Engelsen bijna de pragmatische mainstreampolitici toewensen die in Nederland de boel zo slaapverwekkend redelijk bij elkaar houden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.