Oppositiekandidaat Gergely Karácsony (links) in de metro, eind augustus. Hij werd zondag tot burgemeester van Boedapest gekozen.

Fot Akos Stiller/Bloomberg

Samen in verzet tegen de partij van Orbán

Gergely Karácsony Alleen als de oppositie samenwerkt, kan ze winnen, zegt de man die vrij onverwachts burgemeester van Boedepast wordt.

Het campagnemateriaal van de lokale verkiezingen in Boedapest hangt nog overal. Op de metershoge reclamezuilen die het straatbeeld bepalen, pronkt de beeltenis van de Fidesz-burgemeester die de stad sinds 2010 bestuurd heeft. Die van zijn enige tegenstander, Gergely Karácsony, is bescheidener. Gele posters van A3-formaat zijn met tiewraps aan lantaarnpalen bevestigd. Het was bijna onmogelijk een drukker te vinden in Hongarije die ze wilde printen, uit angst voor repercussies.

Tot vrijwel ieders verbazing – behalve zijn eigen – won Karácsony (44) afgelopen zondag de slag om de Hongaarse hoofdstad van de oppermachtige Fidesz-partij van premier Viktor Orbán. Tot zondag regeerde de oppositie in drie van de 24 belangrijkste steden. Nu worden dat er elf.

„Het heeft jaren geduurd voordat we als oppositie een antwoord op Orbán konden vinden”, zegt Karácsony. „De fundamentele reden dat we nu gewonnen hebben, is niet mijn persoonlijke populariteit. Evenmin komt het door mijn plannen voor de stad. Het gebeurt doordat de oppositie haar strategie eindelijk heeft aangepast aan de realiteit.”

Het recept is zowel eenvoudig als ingewikkeld, en wordt internationaal meteen gezien als dé formule waarmee autocratische leiders in zwakke democratieën hun absolute macht kan worden ontnomen. Zes oppositiepartijen „die elkaar tijdens de Europese verkiezingen in mei nog naar het leven stonden” besloten de handen ineen te slaan. Ze organiseerden voorverkiezingen om in de meeste gemeenten met één gezamenlijke kandidaat te komen. Vervolgens ondersteunden politici en vrijwilligers – van ex-communisten en liberalen tot en met het als extreem-rechts te boek staande Jobbik – „gedisciplineerd” elkaars campagnes.

„Partijen werden door hun eigen kiezers gedwongen te gaan samenwerken”, zegt Karácsony. Waar politieke ego’s dat in de weg stonden, werd geprotesteerd om samenwerking af te dwingen. „Onze kiezers zijn slimmer dan wij zelf.”

Stad met schulden

De locatie die de aanstaande burgemeester heeft uitgekozen voor het interview is veelzeggend. Hij ontvangt, met een kop thee, in het hoofdkwartier van de socialistische partij MSZP, terwijl hij zelf de groene partij Párbeszéd (Dialoog) leidt. Vrijdag neemt hij zijn intrek in het gemeentehuis, waar hij „in elke kast een skelet” verwacht. Hij zucht. Het Fidesz-bestuur is beticht van vriendjespolitiek en corruptie. Hij weet dat zijn stad in de schulden zit, maar het is onbekend hoe hoog die zijn. „Hoe lastig ook, verkiezingen winnen was het makkelijke deel van deze missie.”

Nu Karácsony gekozen is, wachten hem drie zware taken. Hij moet een stad besturen waarin 1,8 miljoen mensen lijden onder hoge huren, luchtvervuiling en matig functionerend openbaar vervoer. Hij moet daarvoor samenwerken met een landelijke regering die hem naar het leven staat en over een fors propaganda-apparaat beschikt. En de last om de fragiele oppositiecoalitie bijeen te houden rust grotendeels op zijn schouders.

„Ik ben als burgemeester van Boedapest het zichtbaarste resultaat van onze succesvolle gezamenlijke oppositie. Tegelijkertijd kan ik geen goede burgemeester zijn als ik de komende jaren alleen maar bezig ben met oppositie voeren. Voor de inwoners van Boedapest ben ik het effectiefst als ik een manier vind om met Orbán samen te werken.” Die paradox kan goed uitpakken, schetst hij. „Ik bezorg de oppositie geen grotere dienst dan laten zien dat wij deze stad fatsoenlijker kunnen besturen dan Fidesz.” Fatsoen is een woord dat hij graag gebruikt. Verwacht Karácsony dus niet permanent op de zeepkist tegen Orbán. Noch in de oppositionele voorverkiezing om bij de landelijke verkiezingen van 2022 premier te worden.

Succes te kopiëren?

De vraag is of wat de Hongaarse oppositie voor elkaar heeft gekregen in andere verkiezingen en landen te kopiëren is. Op de dag dat Karácsony verkozen werd, behield de conservatief-nationalistische PiS-partij in Polen haar absolute meerderheid in de Landdag. Maar de partij verloor de Senaat, omdat oppositiepartijen daarvoor in elk district gezamenlijke kandidatenlijsten hadden samengesteld.

De ‘methode-Karácsony’ werkt in winner takes all-verkiezingen, zo is dit weekend bewezen. Slowakije kreeg in februari ook een linkse president, omdat zij het enige alternatief was voor de heersende macht. Maar de methode is kwetsbaar bij evenredige vertegenwoordiging.

Toch ziet Karácsony „geen andere weg” dan verdere samenwerking. Versplinterd had de oppositie geen enkel succes. De gemeenschappelijke vijand – Orbán – maakt nog wel even de dienst uit. En het platteland moet nog overtuigd worden. In absolute stemmen was Fidesz zondag nog steeds de populairste partij. „We zijn er wel in geslaagd om al onze kiezers te mobiliseren. Wat ons nog niet lukt, is de kiezers van Fidesz op ons laten stemmen.”

Dat is niet het enige obstakel dat hij in de toekomst voorziet. „Laten we niet vergeten dat Fidesz in het parlement een constitutionele meerderheid heeft. Juridisch kunnen ze doen waar ze zin in hebben: de kieswet aanpassen of lokale overheden uitkleden.” Er is een reële kans dat hij binnenkort een burgemeester is met kiezersmandaat maar zonder macht. „Daar zit echter ook voor Orbán een groot risico in”, waarschuwt Karácsony. „Het kan de stad Boedapest verder tegen hem opzetten.”