Radio 4 ‘on tour’ met Top 300 en festival voor ‘troost en verbinding’

Klassieke muziek De Hart & Ziel Lijst, het klassieke equivalent van de populaire Top 2000, heeft nu zelfs een festival met workshops, lezingen en live muziek. Vrijdag, in Utrecht. „Je redt het niet meer met aan- en afkondigen en een opusnummer.”

Presentator Ab Nieuwdorp bevraagt luisteraars op het Hart & Ziel Festival van Radio 4 in TivoliVredenburg Utrecht.
Presentator Ab Nieuwdorp bevraagt luisteraars op het Hart & Ziel Festival van Radio 4 in TivoliVredenburg Utrecht. Foto Sander Koning

„Een presentator is allang geen eenvoudige omroeper meer”, zegt Ab Nieuwdorp, die elke werkdag op NPO Radio 4 het ochtendprogramma De Klassieken (AVROTROS) verzorgt. „Via sociale media en andere kanalen bereiken ons berichten dat de luisteraar een persoonlijke band zoekt.” Daaraan geeft de omroep gehoor: presentatoren bieden workshops, live muziek en lezingen aan. Ze toeren zelfs door het land om weerklank te vinden voor de succesvolle Hart & Ziel Lijst, de door de luisteraars gekozen selectie van de mooiste klassieke muziek.

Simone Meijer, sinds 1 januari zendermanager van NPO Radio 4: „Deze lijst is een programma voor luisteraars en door luisteraars. Eens per jaar hebben zij een stem in de programmering. We vullen de inspiratielijst telkens aan met nieuwe, hedendaagse muziekstukken en verrassende composities. Dit brede scala past in de geest van klassieke muziek. Filmmuziek blijkt geliefd, dat laten we nu veel horen.”

Lees ook: Zo maak je als klassiek musicus een debuut-cd

De Hart & Ziel Lijst werd voor het eerst uitgezonden in oktober 2012. Een week lang maakten luisteraars in een stemming hun geliefde klassieke muziekstuk kenbaar, waarna een top 100 werd samengesteld, vergelijkbaar met de Top 2000, de populairste muziek aller tijden. Nu telt de klassieke lijst een top 300. Maandag 14 oktober om 07.00 uur begon de eerste uitzending van de Hart & Ziel Lijst 2019. Vrijdag is het slot en vindt in TivoliVredenburg Utrecht een gratis festival plaats met een rechtstreekse radio-uitzending van de laatste top 50. Er zijn tal van activiteiten: Hans Haffmans geeft een stoomcursus presenteren, Hans van den Boom legt Mahler uit en belangstellenden kunnen achter de schermen kijken bij presentator Lex Bohlmeijer.

Het innerlijk van de luisteraar

De Hart & Ziel Lijst geeft inzage in het innerlijk van de luisteraar, zou je kunnen stellen. Dit jaar is de Matthäus Passion van Bach verkozen tot nummer één en verdrong daarmee Die Winterreise van Schubert naar twaalf, vorig jaar nog favoriet. Op nummer twee staat Mozarts Requiem en op drie Spiegel im Spiegel van Arvo Pärt. Religieuze muziek scoort hoog, met op vier nog een Requiem, ditmaal van Fauré, op zeven Stabat Mater van Pergolesi en op acht Händels Messiah.

Lees ook de column van Henk Hofland uit 2008: Radio 4 moet oase van rust zijn

Volgens Meijer is het interessant te zien dat de actualiteit zich mengt met klassieke muziek: „Het recente overlijden van de Amerikaanse sopraan Jessye Norman leverde extra stemmen op voor haar uitvoering van Vier letzte Lieder van Richard Strauss. Ook het afscheid van dirigent Bernard Haitink vindt weerslag: voor het eerst staat Bruckners 7de symfonie in de lijst, Haitinks vaarwelsymfonie. Hieruit blijkt dat de lijst leeft en beweegt.”

Net als met liefde

Nieuwdorp herkent in deze keuze wat voor hem klassieke muziek betekent: „Troost en verbinding.” Hij vervolgt: „Tijdens eerdere edities van het Hart & Ziel Festival blijkt dat zij graag persoonlijke ervaringen uitwisselen over muziek. Die komen ook in de uitzending aan bod.”

Het valt vaste luisteraars trouwens op dat vooral in de ochtend het aanbod van nieuws, interviews en gesprekken is toegenomen ten nadele van de muziek. Waarom ? „De luisteraar van nu heeft meer dan vroeger behoefte aan de rust van klassieke muziek in combinatie met de actualiteit”, aldus Meijer. „De luisterdichtheid is in de ochtend explosief gestegen.” Dat heeft ook een andere reden: via de sociale media, een nieuw audio-aanbod en podcasts komen mensen die niet per se klassieke muziek willen beluisteren toch bij Radio 4 terecht.

Wekelijks luisteren bijna 800.000 mensen tenminste een kwartier naar NPO Radio 4, met een dagelijks bereik van 375.000. Per dag wordt er 2 uur en 32 minuten klassiek geluisterd. Volgens Nieuwdorp willen mensen ook meer informatie over de uitgezonden muziek: „Je redt het niet meer met aan- en afkondigen en een opusnummer. Mensen willen de achtergrond weten van een muziekstuk. Het is net als met liefde: je wordt eerst verliefd op iemand en vanuit die liefde komt het verlangen voort meer over diegene te willen weten.”

Het aandeel religieuze en gezongen muziek is groot in de Hart & Ziel Lijst 2019. Wat zegt dat? Nieuwdorp: „Zonder meteen in sociologie of psychologie te vervallen heeft de ontkerkelijking hiermee te maken. Mensen zoeken elkaar op tijdens het Hart & Ziel Festival, ze willen deelhebben aan elkaars muzikale ervaring.”