Recensie

Recensie Boeken

Het sensationele verhaal van Harvey Weinsteins ontmaskering

#metoo In zijn ontmaskering van filmproducent Harvey Weinstein was Ronan Farrow net Kuifje: achtervolgd, geïntimideerd, bedreigd en tegengewerkt voerde hij zijn missie uit.

Catch & Kill van Ronan Farrow is een boek vol ongelooflijke, sensationele, en toch ware gebeurtenissen die uitvoerig zijn beschreven. Maar het moment waar het op aankomt, zit in een zinnetje van twee woorden, op pagina 206. Daar is Farrow, tv-journalist voor NBC News, in gesprek met de NBC-president Noah Oppenheim. Ze overleggen over het programma over seksueel machtsmisbruik in de filmindustrie als Oppenheim opmerkt: „Harvey zegt dat je een enorm belangenconflict hebt.” Hij heeft het over Farrows vader Woody Allen die door Farrows zuster wordt beschuldigd van aanranding. Maar Farrow hoort iets anders. „Harvey”, Niet „Weinstein”. Dat achteloze gebruik van die voornaam is vreemd. Is het een slip of the tongue , dan verraadt die dat Oppenheim bekender is met Miramax-producent Harvey Weinstein dan hij doet voorkomen. Dat hij met hem overlegt. En dat is een probleem, want Weinstein is de man die door angstige vrouwen beschuldigd wordt van systematische bedreiging, aanranding, verkrachting.

„Harvey zegt.” Farrow weet genoeg, maar hij wil het niet weten. Hij neemt genoegen met een smoes.

Pas maanden later, als Oppenheim nog steeds zijn programma niet wil goedkeuren, zijn research frustreert en hem zelfs verbiedt om nog contact te hebben met zijn bronnen, trekt hij zijn conclusies. Farrow gooit het roer om. Hij brengt zijn materiaal naar The New Yorker, waarop het tijdschrift met de legendarische factcheck-afdeling zijn artikelen binnen de kortste keren publiceert, vanaf oktober 2017.

Duistere machten

De primeur van Weinsteins seksueel machtsmisbruik heeft hij niet, die is voor The New York Times met de stukken van verslaggevers Jodi Kantor en Megan Twohey. Hun boek, She Said (vertaald als Zij zei), kwam twee weken geleden uit. Dat van Ronan Farrow ligt er nu.

Met hun berichtgeving en reportages voorzagen Kantor, Twohey en Farrow in de brandstof voor #metoo, de revolutionaire beweging die systematisch misbruik en routineuze vernedering van vrouwen aanklaagt. Kantor en Twohey heten inmiddels de Woodward en Bernstein van deze tijd. Mocht dat hout snijden, dan is Farrow Kuifje. Zij zijn de noeste reporters. Hij is in Catch & Kill koen op missie. Bedreigd door duistere machten en geschaduwd door Jansen en Janssen in de vorm van twee Oekraïense privédetectives in dienst van het particuliere Israëlische spionagebureau Black Cube.

Het onderwerp van Farrows serie in de The New Yorker waren de heldhaftige vrouwen die zich uitspraken over hun ervaringen met Weinstein. Dit boek gunt hun alle égards, maar het gaat over hemzelf. Het beschrijft hoe hij in dienst van het tv-station NBC News begint te onderzoeken of er een programma-onderwerp zit in de geruchten over seksueel wangedrag van Harvey Weinstein. Hoe hij aarzelende slachtoffers van de gevierde filmproducent traceert, ze in hun waarde wil laten, maar hen toch ook on camera wil hebben, liefst herkenbaar. Hoe het onderwerp uit zijn handen geslagen dreigt te worden. En hoe hij steeds meer ook zelf onder vuur komt te liggen. Van Harvey Weinstein en zijn advocaten. En van NBC News, het tv-station waar hij werkt en waar hij wordt belogen en bedrogen. Hij beschrijft hoe er ook daar een angstcultuur heerst en hoe machtsmisbruik daarbij gedijt. Gehoorzamen aan de bedrijfs-omerta is gelijk aan eigenbelang. Kijk de andere kant op en je bent veilig. Ten koste van anderen, maar dat moet dan maar. Zo werkt het nu eenmaal. Farrows boek is een trap naar ‘zo werkt dat nu eenmaal’. Voor hem echoën NBC’s pogingen hem het zwijgen op te leggen de manier waarop Weinstein van zich afbijt, al is de terreur die Weinstein loslaat op de vrouwen die tegen hem dreigen te getuigen vele malen heftiger.

Wilde beesten

Halverwege Catch & Kill wordt Weinstein ontmaskerd. Wat er daarna gebeurde, beslaat de andere helft van dit boek. Weinstein en zijn advocaten gaan tekeer als wilde beesten. Intussen stuit Farrow op een verband tussen zijn misbruik en dat van Donald Trump en Jeffrey Epstein.

De machtige Hollywood-producer Harvey Weinstein kon jarenlang vrouwen aanranden en intimideren. Niemand zei iets. Lees ook: Iedereen fluisterde over Weinstein, niemand sprak

Hier stijgt het boek uit boven het Weinsteinschandaal, nu gaat het over seksueel machtsmisbruik als een verworven recht van mannen als Bill Cosby, Louis CK, en Jeffrey Epstein. Worden ze betrapt, dan poseren ze als slachtoffers van een heksenjacht. Ze maken halfhartige excuses: ‘als ik iemand heb gekwetst, dan was dat niet mijn opzet’. En nooit lijken ze ook maar een minuutje te nemen om onder ogen te zien wat ze een ander aandeden.

Farrow haalt veel naar boven. Soms is hij merkbaar gechoqueerd. Hij wordt breedsprakig en verliest de puntigheid die zijn boek tot dan toe zo onontkoombaar maakt. Maar hij herpakt zich in een van zijn spannendste hoofdstukken, over het spionagebedrijf Black Cube. Zijn boek krijgt de allure van een thriller van John Le Carré, met een hoofdrol voor een van oorsprong Bosnische undercoveragente die als kind de oorlog in Sarajevo meemaakte en via de lsraëlische luchtmacht terechtkwam bij een professioneel spionagenetwerk.

Vrouwen verslonden

Intussen wordt Farrow zelf geïntimideerd, bedreigd en in de roddelpers belaagd. Ook zijn geliefde, speech- en scenarioschrijver Jonathan (Jon) Lovett, wordt geschaduwd. Maar die blijkt zo onkreukbaar dat de privédetectives het er maar bij laten zitten. Intussen blijft NBC heftig ontkennen dat het Weinsteinverhaal door hen werd gesmoord. Farrow spit verder en ontdekt ook daar een patroon van seksueel misbruik en afkopen.

Hij komt uit op een trieste conclusie: #metoo lijkt invloedrijk, maar het krabbelt aan iets wat misschien wel onverwoestbaar is.

Hij komt uit op een trieste conclusie: #metoo lijkt invloedrijk, maar het krabbelt aan iets wat misschien wel onverwoestbaar is. Via de laatste, bijna schuldbewuste, reactie van NBC’s president Oppenheim definieert hij de oerimpuls bij misbruikzaken, of ze nu groot zijn of klein: om te beginnen wordt het door alle omstanders ontkend. Is dat niet meer houdbaar dan wordt het gebagatelliseerd. Slachtoffers worden niet geloofd, ze worden belachelijk gemaakt en zo mogelijk geloosd. Het eigenbelang gaat voor, en vaak is dat identiek aan het eigen economische hachje, ook als er ‘vrouwen worden verslonden’.

En toch weet Ronan Farrow een soort happy end in zijn boek te breien. ‘Trouwen?’ vraagt hij Jonathan via een briefje. ‘Sure’ is het antwoord. En in een epiloog voert hij nog één keer de Oekraïense privédetective op die hem meedogenloos achtervolgde, maar die tot inkeer kwam, contact zocht en alles vertelde wat hij wist. Zo besluit Farrow zijn boek met een vignetje in dienst van het geloof in de mens.