Wordt het ‘geen gezicht’ of een waardige raadsvergadering?

Stadsbestuur Burgemeester Remkes zit deze donderdag voor het eerst de bekritiseerde Haagse gemeenteraad voor. „De uitstraling moet waardig zijn.”

Richard de Mos en Rachid Guernaoui (niet op foto) dienden woensdag formeel hun ontslag in als wethouder. Daarna gingen ze per limousine op campagne.
Richard de Mos en Rachid Guernaoui (niet op foto) dienden woensdag formeel hun ontslag in als wethouder. Daarna gingen ze per limousine op campagne. Foto Lex van Lieshout/ANP

Een donderdag in september. Op het Binnenhof is de tweede dag van de Algemene Beschouwingen bezig: om één minuut over half twaalf ’s avonds sluit voorzitter Khadija Arib de vergadering. De Tweede Kamer heeft dan dertien uur gedebatteerd.

Nog geen driehonderd meter verder is ook een Algemene Beschouwing aan de gang, van de Haagse gemeenteraad. En die duurt óók ruim dertien uur. Tegen middernacht zegt burgemeester Pauline Krikke: „Ik wens ons allemaal een goede nachtrust.”

Als je de Haagse raadsleden ernaar vraagt, zeggen ze allemaal dat hun vergaderingen té lang zijn. „Debatten die tot half twee, half drie duren, zijn niet meer op twee handen te tellen”, zegt Chris van der Helm (VVD), voorzitter van het presidium, het dagelijks bestuur van de gemeenteraad. En dat niet alleen: veel raadsleden vinden ook dat de kwaliteit van hun debat te wensen overlaat. Van der Helm: „Soms wordt tien keer dezelfde vraag gesteld, steeds in een ander jasje.”

Nu het Haagse college onder een vergrootglas ligt door het corruptieonderzoek naar twee wethouders en het vertrek van burgemeester Krikke, zijn de ogen ook gericht op het andere deel van het stadsbestuur: de raad.

En de kritiek op de raad is niet mals. „De uitstraling van het belangrijkste politieke gremium van Den Haag moet waardig zijn”, was een van de eerste opmerkingen die waarnemend burgemeester Johan Remkes vrijdag maakte tijdens zijn kennismaking met de raadsleden. Hij noemde het „functioneren van de raad” zijn derde prioriteit van de komende maanden – na integriteit en openbare orde. Deze donderdag is de eerste raadsvergadering met Remkes als voorzitter.

‘Daar word ik niet blij van’

Hij verwees bij zijn kennismaking naar de kritiek van de commissaris van de koning van Zuid-Holland, Jaap Smit. Uit een naar Omroep West uitgelekt gesprek blijkt dat Smit de fractievoorzitters aansprak op hun functioneren. „Ik heb van de week eens naar zo’n raadsvergadering gekeken”, zegt hij. „Daar word ik als toeschouwer niet blij van, moet ik u zeggen. Dat is geen gezicht. Ik zit dan te kijken naar de raad van de derde grootste stad van Nederland met een hoog profiel. Nou, nou, nou, jongens.”

Lees ook: ‘Oliemannetje’ Remkes moet orde scheppen in Den Haag

De interim-burgemeester is het „volstrekt” met Smit eens. Hij signaleerde dat commissievergaderingen – waar onderwerpen inhoudelijk worden behandeld met portefeuillehouders – soms opnieuw worden gehouden. „En niet iedereen hoeft over hetzelfde onderwerp het woord te voeren.” Remkes zei dat het „politieke debat over de inhoud” hoort te gaan en om „het algemeen belang en niet individuele belangen”. „Spelen op de bal en niet de persoon”, zei hij.

Dat had burgemeester Krikke in haar ontslagvideo op Instagram een aantal dagen eerder ook al gezegd. Ze had het over „de verlammende impact op constructief met elkaar meedenken en debatteren”, die volgens haar voorkwam „uit allerhande insinuaties en verwijten over en weer, van ‘oud zeer’ op ‘nieuw zeer’ stapelen”.

Is het zo erg in Den Haag? John Bijl van het Periklesinstituut, die raadsleden traint en als mystery-burger raadsvergaderingen bezoekt, begint als eerste over de Haagse raadszaal. „Een harde, steriele ruimte”, zegt hij. De partijen zitten er in een Lagerhuis-opstelling, waarbij ze tegenover elkaar zitten in plaats van in een hoefijzer, zoals in de meeste gemeenten het geval is. „Daar heeft Den Haag expliciet voor gekozen. Het vergroot de vijandigheid”, zegt Bijl. En: „Het verkleint constructieve interactie.”

Lees ook: Na de gemeenteraad verloor ook de stad het vertrouwen in Krikke

‘Wachten bij McDonald’s’

Bijl wijst ook op het interruptiesysteem in Den Haag. De burgemeester heeft als voorzitter een schermpje voor zich waarop staat wie er willen interrumperen, „zoals bij McDonald’s als je wacht op je bestelling”. „Het is de taak van de voorzitter om in te schatten wanneer het fatsoenlijk is in te breken. Aan lichaamstaal kan je zien of iemand meteen iets wil zeggen of dat het kan wachten.”

De kritiek van raadsleden was dat burgemeester Krikke dat niet doorhad. En dat ze niet altijd ingreep als iemand steeds dezelfde vraag stelde.

De partijen wijzen ook op het feit dat er vijftien fracties in een raad met 45 zetels zijn, waaronder zes eenmansfracties. Remkes zei vorige week dat dit „compliceert”. Maar andere gemeenten hebben eveneens veel partijen, zegt Bijl. Hij wijst op Lelystad: 17 fracties op 35 zetels, of Oldambt met tien fracties op 25 zetels. „Daar functioneert de raad goed.”

Het belangrijkste is dat raadsleden „geïnteresseerd zijn in antwoorden”, zegt Bijl. En niet „alleen met vliegen afvangen bezig zijn”.

Remkes zei na afloop van zijn kennismaking dat hij als voorzitter de raadsleden op hun gedrag gaat aanspreken. En: „Tijdverspilling hoort niet in de raad thuis.” Hij leerde dat van zijn eerste burgemeester, toen hij zelf raadslid in Groningen was, de PvdA’er Harm Buiter. „Je keek er wel uit om geintjes uit te halen. Punt.”

Correctie (17-10-2019 ): ten onrechte werd gesproken over de gemeenteraad van Winschoten, de gemeente heet Oldambt. De raad heeft daar 25 zetels, geen tien, zoals eerder gemeld. Eveneens heeft Lelystad 35 en niet 32 zetels.