Robbert Dijkgraaf en de vrije denkers in World of thinking

Zap De docu over het door Robbert Dijkgraaf geleide Institute for Advanced Study is veel méér dan een film over wetenschap. World of thinking gaat over verlangen.

Yvonne Geyer legt iets uit in World of thinking.
Yvonne Geyer legt iets uit in World of thinking. BNNVARA

Voor ons stervelingen is er een wereld vóór en een wereld na Robbert Dijkgraaf. Eerst begrepen we geen klap van theoretische natuurkunde, snaartheorie en wat dies meer zij. Maar sinds de opperbèta van de Nederlandse tv geregeld het evangelie van de fundamentele wetenschap verkondigt, nu ja, begrijpen we er nog steeds geen klap van, maar we voelen er wel iets bij.

Dat iets is de magie van de wetenschap, van het verlangen om alles te weten. Er is, in Dijkgraafs woorden, onze gewone wereld en er is de platonische wereld van het denken. „Dat zijn twee lagen” – de professor houdt nu zijn handen horizontaal boven elkaar – „soms raken ze elkaar even.” Een wonder.

Dijkgraafs visie op wetenschap klinkt onophoudelijk op de achtergrond in World of thinking, de documentaire over het door Dijkgraaf geleide Institute for Advanced Study in Princeton, die BNNVARA maandag uitzond. Wetenschappers wijden zich er geheel aan „het vrije denken”. Veel beelden van fronsende geleerden boven blaadjes vol formules, mannen en vrouwen die peinzend naar een grasveld staren. Groepjes mensen die om een van de vele ouderwetse schoolborden gegroepeerd staan. Die borden hangen tot in het trappenhuis toe – om de denker van dienst te zijn die tussen de tweede en de derde verdieping het wereldraadsel heeft opgelost en dat moet noteren voor het hem weer ontglipt.

De bollebozen sparen elkaar niet. Iemand legt voor een schoolbord uit: „Je neemt de m + 1, de softe limiet van de b + 1 en m + 1 en dan kom je uit op dat ding met de lange punten.” Dat mag ingewikkeld klinken, maar de reactie van zijn collega’s is kraakhelder: „Crap! Screw the Delta-prime. This is bullshit!” Regisseurs Thomas Blom en Misha Wessel proberen de theorieën niet uit te leggen, we moeten ons er maar bij neerleggen dat dit ons boven de pet gaat.

Veel méér dan een film over wetenschap is World of thinking een film over verlangen. Dijkgraaf hoorde ik maandagochtend op de radio verrassenderwijs zeggen dat het een ‘donkere’ film was. In het tweede deel van de documentaire begon ik steeds beter te begrijpen waarom.

Want het haken naar het allerhoogste vraagt veel van de wetenschappers. De jonge Yvonne Geyer is na een halfjaar op het prestigieuze instituut volledig vergrauwd van stress en slaapgebrek. Komt ze wel tot een grote doorbraak? Een Russische onderzoeker (hij is inmiddels overleden) vertelt over een psychose-achtige ervaring in Salt Lake City. „It wasn’t fun”, maar het had hem wel inzichten opgeleverd.

The World of Thinking

Hoe komen ’s werelds grootste denkers tot een grensverleggende doorbraak? Op het Institute for Advanced Study in Princeton in de Verenigde Staten, geleid door Robbert Dijkgraaf, verzamelen zich al sinds 1930 internationale wetenschappers die tot een grote ontdekking proberen te komen. In 'The World of Thinking' volgen regisseurs Thomas Blom en Misha Wessel vijf van de meest briljante wetenschappers van deze tijd in hun zoektocht. Bekijk vanavond om 20:55u op NPO 2: bit.ly/worldofthinking

Geplaatst door NPO 2 op Maandag 14 oktober 2019

.

Nima Arkani-Hamed, als kind door Koerdische nomaden het Iran van Khomeini uitgesmokkeld, is soms 72 uur achter elkaar wakker. Als je je brein in het nauw drijft, kun je ineens iets nieuws zien.

World of thinking bleef ook dinsdag door mijn hoofd spoken. Bij het zien van de volharding waarmee Tijl Beckand 400 kilometer door Duitsland wandelt om dichter bij Bach te komen. En vooral bij het kijken naar Andries en de wetenschappers, waarin neurowetenschapper Bill Newsome, specialist in de kronkelwegen van het brein, vertelde over hersenonderzoek en hoe mensen beslissingen nemen.

Andries Knevel koerst in zijn programma nadrukkelijk op de tegenstelling tussen geloof en wetenschap. Newsome kwam tussen voor de hand liggende vragen over lopen op water door tot een mooie analogie tussen zijn geloof en zijn wetenschappelijke werk. Twijfel zag hij in beide gebieden als een stimulans om harder door te zoeken. Waarmee we weer middenin de doorwaakte nachten van de onderzoekers in World of thinking zaten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.