Poetin grijpt kans die Trump in Syrië biedt

Diplomatie In Noordoost-Syrië blijkt nogmaals hoe groot de Russische invloed in het Midden-Oosten is. Maar Poetin heeft Erdogan niet aan het lijntje.

In Manbij, in Noord-Syrië, betuigen Syrische troepen hun steun aan Assad.
In Manbij, in Noord-Syrië, betuigen Syrische troepen hun steun aan Assad. Foto AFP

Het inmiddels beruchte telefoontje waarin Donald Trump de Turkse president Recep Tayyip Erdogan er niet van weerhield Syrië binnen te vallen, creëerde een kans voor Rusland die het onmiddellijk greep. Rusland, dat al een spil in het Syrië-conflict was, bleek andermaal een gewilde gesprekspartner te zijn en een nuttige bondgenoot voor de Syrische president Assad.

In grote delen van Syrië maakte president Assad, dankzij jarenlange steun van Rusland, inmiddels weer de dienst uit. Behalve in het noordoosten, daar heersten de Koerden met steun van de Verenigde Staten. Na het befaamde presidentiële onderonsje, de Turkse inval en het ‘verraad’ door de VS hebben de Koerden hun toevlucht gezocht tot Damascus.

Lees ook: Rusland: Turkse militaire operatie in Syrië is onacceptabel

Zondagavond sloten de Koerden een overeenkomst met het Syrische regime – op een Russische luchtmachtbasis. Op internet circuleert een gedetailleerd plan waaruit blijkt dat het Syrische leger langs drie routes naar het noorden zou kunnen oprukken. Syrische en Russische troepen namen begin deze week op de grond posities in die Amerikaanse militairen kort daarvoor en ogenschijnlijk in grote haast hadden verlaten. Voor Assad is het kortom eenvoudiger geworden om ook het noordoosten weer in te palmen. En iedereen ziet weer eens: Rusland is in de regio een macht om rekening mee te houden.

„De invloed van Rusland is weer op de proef gesteld en blijkt groot te zijn”, schreef analist Dmitri Trenin van denktank Carnegie Moskou op Twitter na de deal tussen de Koerden en Damascus.

Het was een winstgevende gok van Poetin om vanaf 2015 het regime in Damascus met militairen, luchtaanvallen en diplomatieke steun te stutten. Met hulp van Rusland en Iran bleef Assad in het zadel. De westerse coalitie onder leiding van de VS, die uit was op de val van het regime, werd naar de achtergrond gedrongen. Poetin en Assad riepen zich uit tot overwinnaars en samen met Iran en Turkije probeert Poetin de toekomst van het land vorm te geven. Eind vorige maand kwamen de presidenten van Rusland, Iran en Turkije voor de vijfde keer bijeen in het kader van het zogeheten Astana-proces, het door Rusland geëntameerde overleg over de toekomst van Syrië.

Poetin heeft zich sinds 2015 ontwikkeld tot de belangrijkste buitenlandse speler in Syrië, maar hij legt ook contacten in de rest van de regio. Deze week was hij in Abu Dhabi en met honderden ondernemers en bijna al zijn ministers ook op staatsbezoek in Saoedie-Arabië. Bij de Amerikaanse bondgenoot werd hij met alle egards werd ontvangen: de presidentiële limousine werd begeleid door zestien paarden. Met een paar topontmoetingen (de tweede sinds 2017) is Riad uiteraard nog niet losgeweekt van president Trump, maar Poetin is wel een belangrijke gesprekspartner voor het koningshuis.

Lees ook: Moskou bepaalt de speelruimte van Erdogan

De nieuwe machtspositie in het Midden-Oosten betekent niet dat Poetin Erdogan aan een lijntje heeft. Ook Moskou keurde de inval af en zei niet te willen dat het tot een confrontatie tussen Ankara en Damascus komt. Rusland zei te bemiddelen tussen de twee hoofdsteden – en onderstreepte daarmee wederom de Russische rol.

Intussen probeert ook president Trump weer greep op de situatie én op Erdogan te krijgen. Hij heeft vicepresident Mike Pence naar Turkije gestuurd. Pence zal deze donderdag opnieuw proberen Turkije tot een staakt-het-vuren te bewegen, nadat Trump met economische strafmaatregelen heeft gedreigd.

In hoeverre Trump groen licht gegeven heeft voor de inval wordt steeds onduidelijker. Hij blijkt Erdogan op woensdag 9 oktober een brief geschreven te hebben waarin hij de inval afraadt. „Jij wil niet verantwoordelijk zijn voor het slachten van duizenden mensen, ik niet voor het vernietigen van de Turkse economie.”

Erdogan herhaalde woensdag dat hij zal doorvechten totdat alle Koerden uit het Turks-Syrische grensgebied zijn verdreven. Vice-president Pence wilde hij niet ontvangen – hij zei alleen te willen praten op zijn niveau, met Trump dus. Intussen heeft Erdogan uitnodigingen op zak om langs te komen in Washington én Moskou.

Dit artikel is donderdagochtend 17 oktober geactualiseerd.