VVD blijft streng, óók voor IS-kinderen

Syriëgangers De VVD verwerpt stellig de suggestie dat er te praten valt over het terughalen van IS-kinderen. Maar de partij raakt steeds meer in de knel.

Een vrijwilliger met een weeskind in een kamp in de Syrische stad Ain Issa.
Een vrijwilliger met een weeskind in een kamp in de Syrische stad Ain Issa. Foto Delil Souleiman/AFP

„Ho, ho”, twitterde Tweede Kamerlid Dilan Yesilgöz (VVD) dinsdagochtend bezorgd. De avond daarvoor had ze in talkshow Pauw de suggestie gewekt dat ook haar partij bereid is te praten over het repatriëren van de kleinste kinderen („tot vijf, zes jaar”) van Syriëgangers. Dinsdag was ze de hele dag druk bezig – op Twitter, op de radio – dat beeld te corrigeren en onderstreepte ook haar VVD: wij zijn níet gedraaid.

Hoe dan ook: de episode legde opnieuw de verdeeldheid binnen de coalitie bloot. De Turkse inval in Noord-Syrië leidt ertoe dat jihadisten en hun gezinnen – ook afkomstig uit Nederland – uit Koerdische gevangenkampen ontsnappen. Wat als ze ongezien weten terug te komen? Is het dan niet beter ze actief terug te halen, zodat ze niet uit beeld raken en hun berechting ontlopen? Het zijn de vragen waarmee coalitiepartners D66, ChristenUnie en CDA zitten, maar die de VVD vooralsnog niet wil horen.

Niet ongevoelig

Dat wordt wel steeds moeilijker. De VVD wil keihard zijn voor de IS-strijders, maar wil ook niet ongevoelig overkomen als het om hun kinderen gaat. Yesilgöz worstelde bij Pauw met dat dilemma, en hield een betoog dat door coalitiegenoten als een beleidswijziging werd geduid. Niet zo snel, zei Yesilgöz de volgende dag. Kinderen terughalen is alleen bespreekbaar „als beide ouders dood of onherroepelijk én levenslang veroordeeld zijn”. Om precies te zijn: dáár. Ze moeten lokaal worden berecht, en zeker niet in Nederland, want volgens Yesilgöz wordt Nederland daar minder veilig door.

Deze woensdagavond is er in de Tweede Kamer een debat over Syrië, en de VVD zal het daar naar verwachting zwaar te verduren krijgen. „De VVD zit duidelijk in het defensief”, zegt Tweede Kamerlid Bram van Ojik (GroenLinks). „De partij zegt op te komen voor veiligheid, maar dat verhoudt zich slecht tot de struisvogelpolitiek die we nu zien.” Volgens Van Ojik loopt Nederland juist meer gevaar als Syriëgangers uit beeld raken.

Premier Mark Rutte (VVD) zei dinsdag vooruitlopend op het Syrië-debat dat Europa goed is voorbereid op eventuele illegale pogingen om terug te keren. „Het kan altijd zo zijn dat er mensen doorheen glippen, maar zo makkelijk is dat niet”, zei hij tijdens een debat over de EU-top die later deze week in Brussel wordt gehouden. In een speciaal plan van aanpak, zoals voorgesteld door Van Ojik, ziet hij weinig. „Want dat wekt te veel de indruk van een beleidswijziging.”

PvdA-leider Lodewijk Asscher is klaar met het gekibbel over IS-strijders, zei hij dinsdag tijdens datzelfde debat. „Ik heb me enigszins gestoord aan de campagne-achtige debatjes over IS-strijders tussen coalitiepartners. Volgens mij dreigen slachtoffers van IS hun moordenaars en verkrachters weer tegen te komen in dat gebied. Dát is er aan de hand.” Asscher vindt dat Rutte in EU-verband moet bekijken hoe de IS-strijders het beste kunnen worden aangepakt. „En dan kun je praten over wat dit betekent voor Nederland.”

Wat betekent het eigenlijk? Het Belgische Egmont Institute kwam dinsdag met een nieuwe inschatting van het aantal uit EU-landen afkomstige jihadisten in Koerdische gevangenkampen. De Koerdische autoriteiten hebben steeds gezegd dat ze twaalfduizend IS-verdachten vasthouden, onder wie achthonderd Europeanen. Het instituut komt na een eigen inventarisatie uit op zo’n twaalfhonderd Europeanen, maar dat is inclusief zevenhonderd Europese kinderen. Onder de vierhonderddertig getelde volwassenen domineren de vrouwen. Volgens de denktank zit 90 procent van de Europese IS-gangers vast in Syrië, en dus niet in Irak, waar het kabinet zicht sterk maakt voor de oprichting van tribunalen.

Met betrekking tot Nederland gaat het om vijftig volwassenen en negentig kinderen, aldus het instituut. „De Europese terughoudendheid om te handelen, heeft een prijs”, schrijven de onderzoekers, die voorspellen dat veel Syriëgangers uit beeld zullen raken. „Het nettoresultaat voor Europese regeringen zal meer onzekerheid en meer onveiligheid zijn.”

Correctie (16 oktober 2019): In een eerdere versie was de naam Dilan Yesilgöz verkeerd gespeld. Dat is verbeterd. Ook de naam van de ChristenUnie was in een eerdere versie verkeerd geschreven.