Opinie

Stikstofcrisis biedt kansen voor een duurzamer Nederland

Er zijn manieren om in de landbouw klimaat en stikstof tegelijkertijd aan te pakken. Twee voor de prijs van één, stellen consultants Tom Berg, Irina van der Hoorn, Kees van der Leun en Giel Linthorst van adviesbureau Navigant.

Biogasinstallatie bij een boerderij in het Overijsselse giethoorn.
Biogasinstallatie bij een boerderij in het Overijsselse giethoorn. Foto Fred Hoogervorst/Hollandse Hoogte

De Nederlandse landbouwsector, volgens het CBS goed voor 250.000 banen, ligt zwaar onder vuur. Niet alleen door de depositie van stikstof in de natuur, maar ook door zijn bijdrage aan klimaatverandering. Het goede nieuws is: er zijn veel maatregelen beschikbaar waarmee de landbouw kan bijdragen aan de oplossing van beide problemen.

Stikstof, of eigenlijk reactief stikstof, slaat vooral neer in de bodem door de uitstoot van stikstofoxiden en ammoniak. Terwijl stikstofoxiden voornamelijk worden uitgestoten door verkeer en industrie bij de verbranding van fossiele brandstoffen, komt ammoniak in Nederland hoofdzakelijk vrij in de landbouwsector, onder andere uit stallen en de verdamping uit mest. De landbouw neemt ongeveer 45 procent van de stikstofdepositie in Nederland voor zijn rekening.

Ook bij het bredere klimaatprobleem speelt de landbouwsector een grote rol. Met een uitstoot van 26 megaton CO2 equivalenten (CO2eq) in 2014 was de Nederlandse landbouw verantwoordelijk voor ongeveer 14 procent van de broeikasgasemissies (RVO).
Stikstof en klimaat zijn twee verschillende discussies, maar klimaatmaatregelen en maatregelen voor de vermindering van stikstofemissies kunnen heel goed hand in hand gaan. Dat betekent: twee voor de prijs van één.

Broeikasgassen

Laten we eens kijken naar de verantwoordelijkheid van de landbouwsector voor het reduceren van broeikasgasemissies. In 2015 heeft Navigant in samenwerking met CDP, World Resources Institute en het Wereld Natuur Fonds een methode ontwikkeld om uit te rekenen hoeveel elk bedrijf zou moeten reduceren om in lijn te zijn met het Parijsakkoord. Volgens deze methode moet de Europese landbouwsector zijn emissies in 2030 met 5 en 15 procent hebben gereduceerd, ten opzichte van 2010 (het exacte percentage is afhankelijk van het type landbouwproduct). In het Nederlandse Klimaatakkoord is afgesproken dat de landbouwsector 6 megaton CO2eq reduceert voor het jaar 2030, bovenop bestaand beleid.

Dat is best veel, maar er zijn ook veel maatregelen beschikbaar om het doel te halen. In 2018 heeft Navigant in opdracht van de Nederlandse landbouwsector daar een studie naar gedaan. En wat blijkt, behalve goed voor het klimaat zijn veel maatregelen ook goed voor het verlagen van de stikstofdepositie:

Aanzuren van mest. Door mest met zwavelzuur aan te lengen kan de emissie van methaan (CH4), een krachtig broeikasgas, uit de stal en mestopslag worden verminderd. Daarnaast heeft de maatregel een grote impact op de ammoniakemissie uit dierlijke mest, en daarmee ook op indirecte emissies van lachgas (N2O) en stikstofdepositie.
Nitrificatieremmers. De remmers worden toegevoegd aan dierlijke mest en/of kunstmest en remmen de omzetting van ammonium naar nitraat. Daarmee beperken ze de emissie van lachgas. Naast een reductie van 40 procent in de emissie van ammoniak kan deze maatregel leiden tot een verbetering van de kwaliteit van de grasmat en een verbetering van de stikstofbenutting door gewassen.
Gras vervangen met klaver. Doordat klaver van nature stikstof uit de atmosfeer bindt hoeft er minder mest op het land worden uitgereden. En de broeikasgasreductie kan voornamelijk worden gerealiseerd door een vermindering van het kunstmestgebruik.
Aanpassen van stalontwerpen. Wanneer mest sneller kan worden afgevoerd, wordt opgeslagen in ondergrondse mestopslagen of wordt geoxideerd naar CO2 verminderen de methaanemissies sterk en kan de emissie van ammoniak ook licht afnemen.
Precisiebemesting. Het optimaliseren van (kunst)mestgift met innovatieve apparatuur en machines leidt tot een efficiënter gebruik van meststoffen waardoor emissies van broeikasgassen en ammoniak verminderen.

Gezamenlijk kunnen deze maatregelen ongeveer een reductie van 3 megaton CO2eq opleveren, ongeveer de helft van de doelstelling uit het klimaatakkoord. Daarnaast kunnen er nog grote stappen gezet worden in de glastuinbouw en het vernatten van veenweides, die veel CO2 uitstoten.

Italiaanse kaasboeren

Diverse projecten in Europa laten zien dat de landbouw ook een cruciale rol kan spelen in het reduceren van emissies in andere sectoren. Een mooi voorbeeld is Biogasdoneright. Dit revolutionaire landbouwconcept, voor het eerst gebruikt door Italiaanse kaasboeren, houdt in dat er op hetzelfde stuk land meer biomassa wordt verbouwd middels een ‘wintergewas’. Dit wintergewas wordt samen met organisch afval gevoed aan een vergister waarmee biogas wordt geproduceerd. Het biogas kan vervolgens in de energiesector, industrie, gebouwde omgeving en transport worden ingezet om fossiele brandstoffen te vervangen.

Daarnaast kan het restproduct, digestaat, weer worden teruggebracht op het land. Dat vermindert de noodzaak om te bemesten, waardoor er minder stikstof vrijkomt. Navigant heeft gemodelleerd dat het implementeren van dit concept in de landbouwsector potentieel tussen de 65 en 70 megaton CO2eq kan vermijden in Europa.

Zo kan de landbouwsector zijn eigen emissies van broeikasgassen en de depositie van stikstof reduceren, en tegelijkertijd een substantiële bijdrage leveren aan emissiereductie in andere sectoren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.