Reportage

Niet elke Canadees wil Trudeau’s legale wiet

Cannabis in British Columbia Een jaar geleden werd marihuana legaal in Canada, op initiatief van premier Trudeau. De zwarte markt krimpt, maar is nog niet beteugeld.

Andre Pichette/EPA
Andre Pichette/EPA

Met twee zilverkleurige zakjes wiet komt Mick de Winter uit Farm Cannabis, een legale marihuanawinkel in de Canadese stad Vancouver. ‘Death Bubba’ staat op het etiket van een kaal pakje, met een barcode. Het andere bevat ‘Aggressive OG’. Binnen staan op krijtborden boven loketten varianten als ‘Zombie Kush’ en ‘Rock Tuna’, afkomstig van legale leveranciers.

„Ik vind het geweldig dat ik hier mijn wiet kan kopen, zonder me een crimineel te voelen”, zegt de veertiger uit de westkustprovincie British Columbia. „Ik kan kiezen uit veertig varianten, hoef er niet voor naar een man in een park, die twee soorten heeft. Het is heel beschaafd.”

De Winter is enthousiast over de legalisering van cannabis in Canada. die vorig jaar inging. Sinds 17 oktober 2018 zijn op initiatief van de regering van premier Justin Trudeau het recreatief gebruik en de verkoop van marihuana wettelijk toegestaan. Canada is het eerste westerse land dat die stap op nationaal niveau heeft gezet. De Winter: „Het is een progressieve aanpak die ook nog eens de regering belastinggeld oplevert.”

De legalisering van cannabis was een verkiezingsbelofte vóór Trudeau in 2015 premier werd. Hoewel hij andere beloftes brak, kan hij bij zijn campagne bij de huidige verkiezingen, van 21 oktober, wijzen op de legalisering als een nagekomen belofte. „Georganiseerde misdaad wordt verdreven en minderjarigen vinden het moeilijker marihuana te kopen”, stelde hij in een debat.

Lees ook Het nieuwste gidsland voor wiet heet Canada

De vraag is in hoeverre dat klopt. Aan de ene kant komt animo onder Canadese consumenten voor de legale markt steeds meer op gang, blijkt uit cijfers van het bureau voor statistiek, StatsCan: in juli lag de verkoop van legale wiet landelijk voor het eerst boven 100 miljoen Canadese dollar (68 miljoen euro). Verwacht wordt dat in het eerste jaar in totaal ongeveer 1 miljard dollar aan legale cannabis wordt omgezet. De cannabissector heeft 8,3 miljard bijgedragen aan de Canadese economie.

Zwarte markt

Anderzijds gaat het nog niet hard met het voornaamste doel van het beleid – het verdringen van de zwarte markt voor wiet. Volgens cijfers van Health Canada, het Canadese ministerie van Gezondheidszorg, maakte legale cannabis in juni 2018 (toen alleen medicinale marihuana was toegestaan) circa 9 procent uit van de nationale markt van naar schatting 926.000 kilo per jaar. In juni 2019, na legalisering, was dit aandeel 26 procent. De overige driekwart komt nog van illegale kwekers en dealers.

Prijzen spelen daarbij een rol: een gram legale, belaste wiet kost gemiddeld 10,91 Canadese dollar, (7,47 euro), ruim 40 procent meer dan cannabis op de zwarte markt. Maar het heeft bovenal te maken met tekorten aan legale cannabis van zakelijke producenten met kweekvergunningen. In heel Canada zijn door enkele cannabisbedrijven grote faciliteiten opgezet om legale wiet te produceren. Samen kunnen zij circa 1 miljoen kilo marihuana leveren. Op papier genoeg om in de nationale vraag te voorzien. Maar sinds de eerste legale winkels in 2018 zijn geopend, kampen vele met tekorten.

„Het stelsel is zo strikt beperkt, dat mensen niet aan cannabis kunnen komen”, zegt Dana Larsen, een ervaren cannabisactivist in Vancouver die enkele illegale wietshops runt, schertsend. Hij vindt dat de legalisering verkeerd is aangepakt, met teveel restricties. Om legalisering politiek te kunnen verkopen, legde Trudeau de nadruk op beheersing van de markt en bestrijding van criminaliteit. Wat Larsen betreft zou „legalisering ervoor moeten zorgen dat cannabis goedkoop en overvloedig is, niet zwaar belast en onderhevig aan strenge beperkingen.”

Volgens Health Canada groeit de inventaris bij legale producenten, maar hapert de productieketen bij de sortering, verwerking en distributie. Een groot deel van de voorraad zou niet klaar of ongeschikt zijn voor verkoop. Ook is het aantal legale wietshops, mede door strikte eisen en dure vergunningprocedures, beperkt: er zijn er zo’n 300 in het land (Canadezen kunnen cannabis ook online bestellen).

Lees ook dit stuk over de Canadese wietmarkt, inclusief weggestuurde topmannen, leveringsproblemen en manische beurskoersen

‘Vansterdam’

Daarnaast zijn er culturele redenen waardoor de zwarte markt voor cannabis niet verdwijnt. Met name in British Columbia (B.C.) komt het legale stelsel in de plaats van een decenni oude gedoogcultuur rond marihuana. Die laat zich niet zomaar verdringen door een streng gereguleerde markt, gedomineerd door grote, zakelijke kwekers. Larsen: „De zeer strikte regels komen op zichzelf neer op een soort verbod.”

B.C. staat al lange tijd bekend om zijn wiet, bijgenaamd ‘B.C. Bud’ naar de bloemknoppen van de ruime hoeveelheden cannabis die er worden gekweekt. Onder invloed van de komst van Amerikaanse dienstweigeraars tijdens de oorlog in Vietnam in de jaren zestig en zeventig, en mede door een gunstig klimaat, bloeide een levendige wietcultuur op. Voordat Amerikaanse staten als Colorado en Californië overgingen tot legalisering van cannabis, was B.C een topleverancier van illegale wiet voor grote delen van Noord-Amerika. Vancouver maakte naam als ‘Vansterdam’.

Intussen voelt de alternatieve wietcultuur zich miskend. Illegale wietwinkels (dispensaries), ‘apotheken’ die oorspronkelijk werden opgezet om medicinale cannabis te verspreiden, moeten sluiten. Larsen, die er zelf twee runt, vergelijkt ze met coffeeshops in Nederland. Hij beschouwt zichzelf en zijn medestanders als voorvechters van een „vrije markt” voor cannabis, die het nu moeten opnemen tegen een „zakelijke miljardenindustrie” van buitenstaanders die munt slaan uit de legalisering. „Ze willen ons vervangen, en ik denk niet dat dit een succes wordt.”

Bij het hoofdkwartier van het blad Cannabis Culture in Vancouver hangt tussen wietartikelen een afbeelding in de etalage van Trudeau met het opschrift ‘Traitor’ (verrader). Binnen ziet Anil Sthankiya van pot.tv de legalisering als een poging de vrije wiet-scene „in regels te vangen”. Hij vindt dat legalisering niet ver genoeg gaat. Zo wacht hij op amnestie voor Canadezen die eerder zijn veroordeeld voor het gebruik of bezit van cannabis – een aspect dat Trudeau volgens hem heeft genegeerd.

In de Canadese politiek is de legalisering intussen breed geaccepteerd: geen van de partijen wil de stap terugdraaien. Wel zijn er verschillen. Van de Liberalen van Trudeau moeten eetbare cannabisproducten binnenkort worden vrijgegeven. Zijn Conservatieve tegenstanders willen de legalisering niet verder doorzetten.

Tot het zover is vindt Sthankiya dat cannabis onvoldoende is gelegaliseerd. Toch ziet hij vooruitgang. „Het is goed dat mensen wennen aan het idee van legale cannabis.”