Is er nog een toekomst voor het CETA-verdrag?

Handelsverdrag De PvdA struikelt over enkele paragrafen in het EU-handelsverdrag met Canada. Waarom en wat betekent dat?

Boerenorganisaties riepen de Tweede Kamer op een einde te maken aan onhoudbare handelsverdragen, zoals CETA.
Boerenorganisaties riepen de Tweede Kamer op een einde te maken aan onhoudbare handelsverdragen, zoals CETA. Foto Laurens van Putten/ANP

Terug van weggeweest: CETA. De ratificatie van het EU-handelsverdrag met Canada kan mislukken, doordat er geen meerderheid meer voor is in de Eerste Kamer. Maandag maakte de PvdA opeens bekend dat het niet kan instemmen met de paragrafen over ‘investeringsbescherming’. „Het kabinet moet terug naar de onderhandelingstafel.”

1Wat is de investeringsbescherming waarover de PvdA valt?

Via een speciaal arbitragehof, ICS in jargon, kunnen bedrijven, buiten de reguliere rechtsgang om verhaal halen als ze zich benadeeld voelen door onverwachte beleidsveranderingen. Het Investment Court System is de opvolger van ISDS (Investor-State Dispute Settlement) – lang een standaard onderdeel in handelsverdragen en ooit bedacht om investeerders meer zekerheid te geven in zwak ontwikkelde rechtsstaten. De opzet van ISDS is omstreden: kleine, tijdelijke arbitragecommissies die achter gesloten deuren miljardenboetes kunnen opleggen aan staten. ICS heeft een permanent karakter, en de zittingen zijn openbaar. Toch vindt de PvdA dat deze hervormde versie van het arbitragemechanisme niet ver genoeg gaat.

2Waarom komt de PvdA hier nu mee?

De manoeuvre van de partij is opmerkelijk. CETA (Comprehensive Economic and Trade Agreement) werd uitonderhandeld in de tijd dat PvdA’er Lilianne Ploumen minister van Buitenlandse Handel was, in Rutte II. Sterker nog: zij was een drijvende kracht achter het ICS-hof. Maar in oktober 2016 diende partijgenoot Jan Vos een motie in, waarin het kabinet werd opgeroepen om ICS ook open te stellen voor maatschappelijke organisaties en vakbonden – en niet alleen bedrijven. Ploumen was het daar wel mee eens, en de Kamer óók, op de PVV en Groep Bontes/Van Klaveren na. De PvdA vindt dat alsnog aan deze motie uitvoering moet worden gegeven. Dit weekeinde werd bekend dat GroenLinks een gelegenheidscoalitie met boeren heeft gesloten om CETA tegen te houden. Daardoor kreeg de PvdA opeens ook weer vragen over het eigen standpunt – en werd de motie-Vos ‘herontdekt’. Bovendien staat de ratificatie van het verdrag dit najaar gepland, mogelijk begin december.

Lees ook: hoe Ploumen in 2016 aan de slag wilde met verdere hervorming van CETA

3Is het CETA-verdrag hiermee nu dood?

Nee. CETA trad al in 2016 in werking ‘op voorlopige basis’ en zonder de omstreden investeringsparagraaf. Het is geratificeerd door het Europees Parlement en door de raad, het gremium van EU-lidstaten, en moet alleen nog door nationale parlementen worden goedgekeurd. Op die voorlopige inwerkingtreding zit geen tijdslimiet. Zolang het kabinet CETA niet ter ratificatie aanbiedt, en het dus niet afgewezen kan worden, is het verdrag van kracht. Ook als de ratificatie alsnog mislukt, is dat niet meteen het einde: volgens de Europese Commissie moet de voltallige raad besluiten over beëindiging. Het is dus niet zo dat één land het verdrag kan laten struikelen. Bovendien is er ook al een oplossing: in een nieuwe handelsverdrag met Japan is de investeringsclausule bewust helemaal weggelaten, omdat ratificatie door nationale parlementen daardoor niet langer nodig is. Van de clausule is nu een apart verdrag gemaakt, waarover nog steeds wordt onderhandeld. Dat ‘trucje’ zou ook bij CETA toegepast kunnen worden. EU-commissaris Cecilia Malmström (Handel) wees haar volgers op Twitter er dinsdag nog wel even op dat Nederland bovengemiddeld profiteert van CETA.

Lees ook: hoe het EU-hof Brussel dwong tot een ander handelsbeleid