De tractor – pressiemiddel van de boer

Boerenprotest Ze gaan weer massaal de weg op: de tractors. Het zijn de tanks van de stikstofrevolte.

Foto Novi Zijlstra

„Tot verwondering van de stedeling blijkt een tractor allang geen tuffend beest meer (6 km per uur) met sierlijke spatborden”, schreef Frank Westerman in zijn boek De Graanrepubliek. Boeren reden in 1990 in colonne over de snelwegen uit protest tegen afbraak van de graanprijs – volgens het kabinet nodig om de concurrentie met de wereldmarkt aan te kunnen. Met hun tractoren, „gevaartes van 150 of 250 pk”, blokkeerden ze de toegangswegen naar het noorden, het belastingkantoor in Apeldoorn, de vliegvelden van Eelde en Lelystad. De Mobiele Eenheid was er niet tegen opgewassen. „Gezeten in zijn geharnaste kooi (tegen kantelgevaar)”, schreef Westerman, is de boer „een formidabel strijder”. Dus toen de tractors richting Schiphol trokken, stond het leger paraat.

Het afschrikwekkend effect van de tractor, met zijn reuzenbanden, hoog boven iedereen uit, is best vergelijkbaar met dat van een tank, zegt militair historicus Christ Klep. „De eerste tanks, in de negentiende eeuw, wáren ook een soort tractor, met ijzeren pantser.”

It's the sound that stops all discussion

De inzet lijkt effectief: nadat boeren hun tractors plantten voor provinciehuizen besloten provincies nieuwe stikstofregels op te schorten. Deze woensdag zullen ze opnieuw naar Den Haag rijden. In colonne. Ook nu is het leger paraat.

Gebulder maakt indruk. It’s the sound that stops all discussion. In de moderne oorlogvoering geldt het nog stééds, zegt Klep. Niet voor niets keerde de Leopard-tank na vijf jaar afwezigheid onlangs terug in het Nederlandse wapenarsenaal. „Robuuste aanwezigheid op de grond” is volgens Defensie essentieel. De tank als koning van het slagveld, dat beeld heerst nog steeds. Klep: „Tankbemanningen ervaren een soort superioriteitsgevoel, ze worden gezien als de elite.”

Het rijden in formatie, bij elkaar blijven, met machtsvertoon een hek omver rijden, Klep ziet genoeg parallellen. Maar toen een tractor maandag de deur van het Groningse provinciehuis forceerde, zag Klep ook een verschil: „Voor een getrainde tankeenheid begint het dan pas: uitstappen, zoeken, waar is de vijand? Bij de boeren zag je dat ze niet goed wisten ‘wat nu’.” Sommigen liepen met handen in de zakken naar binnen.

In 1990 gingen de boeren akkoord met een arbitragecommissie en verhoging van de graanprijs in combinatie met productievermindering. „Het is ook al bijna april”, schreef Westerman. „Hoog tijd om te ploegen en te zaaien.”

Coalitie: één lijn stikstofbeleid pagina 2 Boerenprotest pagina 6-8