Recensie

Recensie Beeldende kunst

De aarde gaat eraan, dan maar naar Mars

Tentoonstelling Mars biedt een grenzeloze stof tot dromen, maar de buitenaardse schoonheid heeft ook een donkere kant. Dat is nu te zien op de tentoonstelling ‘One Way Ticket to Mars’ in Amersfoort.

Angelo Vermeulen, HI-SEAS Mission I, 2013
Angelo Vermeulen, HI-SEAS Mission I, 2013

Je moet er maar zin in hebben. Een leven met claustrofobie, heimwee, depressie, met het verlies van alles wat het leven aangenaam maakt. Maar toch: toen in 2013 het plan startte om mensen naar Mars te brengen, meldden zich ruim 200.000 kandidaten. Blijkbaar vonden 200.000 mensen het wel een aanlokkelijk idee om zich te vestigen op een planeet waar het oppervlak giftige stoffen bevat, de atmosfeer voornamelijk uit kooldioxide bestaat en waar het ijskoud is (50 à 60 graden onder nul). Waar geen chocola is.

Bovendien: het is een enkele reis, zoals aangegeven door de titel One Way Ticket to Mars van een tentoonstelling in Kunsthal Kade in Amersfoort. Het is een expositie die in een prachtige veelzijdigheid de rode planeet belicht, de reis erheen, het sterrenschoon en natuurlijk de grote waarom-vraag. Waarom kiest iemand in vredesnaam voor zo’n onherbergzame toekomst?

Het eerste antwoord is natuurlijk: de klimaatramp op aarde. Waar maanreizen vorige eeuw nog samenhingen met vooruitgang en trots, lijkt het verlangen naar Mars nu voor sommigen de enige uitweg voor de mens om niet uit te sterven. De aarde gaat eraan, dan maar naar Mars.

Toch moeten we nog hier op aarde zijn om de complexe schoonheid van dat verlangen te etaleren. Kade doet dat met een tentoonstelling die zich ontvouwt als een imaginaire reis. Imaginair want al zijn er berekeningen, een capsule, een schaalmodel voor een behuizing (soort iglo), landschapsfoto’s en een actueel weerbericht door NASA, niemand van ons is er geweest. Tot die tijd blijft Mars het domein van de verbeelding.

Lucy McRae, Institute of Isolation (Microgravity Trainer), 2016

Foto Julian Love

Die verbeelding is letterlijk fantastisch, met foto’s van sterrenhemels en schilderingen van planeten. Een korte film van Lucy McRae toont een gymnaste die alvast in verlaten moderne ruïnes oefent voor een zwaartekrachtarm bestaan, wonderschoon desolaat, afstand nemend van de aarde. Henk Stallinga presenteert een installatie van twaalf videoschermen die samen de branding van de zee tonen, een beeld dat langzaam verkleurt, zoals de aardse herinneringen op Mars zullen vervagen.

Henk Stallinga, Heimweh, 2019

Foto Mike Bink

Op de tentoonstelling staan wetenschap en kunst naast elkaar, waarbij het aan de kunst is om het buitenaardse bestaan te verbeelden - de eigenzinnig geschilderde ruimtecapsules van Tobias Tebbe zijn een hoogtepunt. Het is een collectieve verbeelding waar je deelgenoot van wordt en dat heeft Kade uitstekend gedaan. De expositie gunt de toeschouwer alle ruimte om eigen conclusies te trekken en beeld te vormen.

Want er zitten veel kanten aan het verhaal, zoals de video’s van Bjorn Melhus ook laten zien. Hij monteerde enkele interviews van mensen die solliciteerden naar het one-way-ticket, en dan zie je mensen bij wie je het gevoel hebt dat ze het aardse leven ondraaglijk vinden. Dan maar weg, in godsnaam, desnoods naar Mars. Ook wanhoop drijft de interplanetaire mens voort.

Nog los van het feit dat demonen je ook op Mars kunnen achtervolgen, is het de vraag in wat voor maatschappij je daar belandt. Een andere video van Melhus, met Hollywood-scifi-landschappen van onaardse rode woestijnen, verhaalt over het eigendom van Mars waar zowel overheden als multinationals op azen. Er is nog niet veel reden om aan te nemen dat daar een democratie gaat ontstaan, maar een technocratische repressie. Als dat ons voorland is, dan zijn die onherbergzaam rode landschappen een nog gruwelijker decor dan de klimaatramp doet vermoeden.