Banken moeten extra geld aanhouden voor crash huizenmarkt

Maatregel DNB De ‘calvinistische’ Nederlander betaalt doorgaans goed zijn hypotheek terug. Maar banken moeten de risico’s van hun hypotheekportefeuilles niet onderschatten, meent De Nederlandsche Bank.

De hypotheekschuld is vaak de enige schuld die Nederlanders hebben.
De hypotheekschuld is vaak de enige schuld die Nederlanders hebben. Foto Peter Hilz

In financiële kringen in de rest van Europa wordt er al jaren met ongeloof naar gekeken: de enorme Nederlandse hypotheekschuld, ruim 700 miljard euro – ofwel 91 procent van het nationaal inkomen. Ter vergelijking: in de hele eurozone is dat gemiddeld 55 procent.

Kunnen al die Nederlandse woningbezitters die hypotheken ook terugbetalen bij een recessie? En wat gebeurt er dan met de Nederlandse banken die al dat krediet hebben verstrekt? Dat soort vragen krijgt toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) vaak in internationaal overleg voor zijn kiezen.

Lees ook: Buffertje is vooral hartenkreet aan politiek

Dinsdag kwam DNB met een antwoord. De toezichthouder draagt banken op betere buffers op te bouwen voor het scenario van een abrupte daling van de huizenprijzen. De afgelopen jaren schoten de huizenprijzen juist omhoog, met jaarlijks gemiddeld bijna 8 procent de laatste drie jaar. DNB voorziet niet direct een crash op de woningmarkt, maar moet als toezichthouder wel met zware scenario’s rekening houden.

Risicokapitaal

DNB wil de banken vanaf najaar 2020 verplichten meer kapitaal te reserveren voor de risico’s die verbonden zijn aan hun hypothekenportefeuilles. Binnen de hele som van risicokapitaal die de banken moeten aanhouden, tellen hypotheken maar beperkt mee. Het deel van de hypotheekwaarde dat als risico meetelt, het zogeheten risicogewicht, ligt nu op gemiddeld 11 procent. DNB wil nu een ondergrens stellen aan dit risicogewicht voor iedere afzonderlijke hypotheek, zonder dit precies te kwalificeren. De toezichthouder noemt een gemiddeld percentage van 14 à 15 procent gezond. Dat leidt dus tot de noodzaak van hogere kapitaalbuffers voor banken. Gezamenlijk kost dit de banken ongeveer 3 miljard euro extra, aldus DNB. „Het is een dikkere jas voor banken, voor als op de huizenmarkt een gure wind zou opsteken”, aldus DNB-president Klaas Knot in een persconferentie dinsdag.

Consumenten, zo denkt DNB, zullen waarschijnlijk maar weinig merken van de maatregel. De financieringskosten van banken zullen „licht stijgen”, zo verwacht Knot. Banken kunnen dit deels doorberekenen in hun hypotheekrentes. Volgens schattingen van DNB zal het effect op de hypotheekrente heel beperkt zijn: 0,01 of 0,02 procentpunt. Knot: „Huizenkopers zullen waarschijnlijk amper geraakt worden.”

Maar waarom nu deze maatregel? Nederlanders zijn een „Calvinistisch” volkje, zei Knot. Wanbetalers op hypotheken waren er tijdens de vorige crisis niet veel. Maar dat betekent volgens DNB niet dat de banken er gerust op kunnen zijn dat dat bij een volgende crisis wéér zo is. De voorbije jaren hebben de banken de risicoweging van hun hypotheekportefeuille steeds verder teruggeschroefd.

Stresstests laten zien dat banken wel degelijk klappen krijgen bij een „huizenprijscorrectie”, schrijft DNB in haar risicoanalyse. Niet alleen de kans op wanbetaling neemt dan toe, bovendien neemt de waarde van het onderpand (het huis) af. En, zei Knot, het economisch sentiment in Nederland is sterk verbonden aan de huizenprijzen. Dalen de huizenprijzen, dan geven consumenten minder uit. Dat raakt de economische groei – en dus ook de banken. Daarom noemt DNB de huizenmarkt een „systeemrisico”.

Naar voren gehaald

De banken reageren gelaten op het DNB-besluit. Zij moeten zich toch al voorbereiden op internationale eisen, bekend als ‘Bazel 3.5’, die eveneens een groter risicogewicht toekennen aan hypotheken. Die regels gaan vanaf 2022 stapsgewijs in. DNB neemt nu „het zekere voor het onzekere” door de eisen nú al op te hogen, zegt de Nederlandse Vereniging van Banken in een reactie. De buffervereisten onder Bazel 3.5 worden „feitelijk deels naar voren gehaald”.

Dat DNB niet wacht op de nieuwe Bazel-regels, komt ook door Europese druk. Het Europees Comité van Systeemrisico’s (ESRB), waarin nationale toezichthouders samenwerken, boog zich onlangs over de risico’s rondom de Nederlandse hypotheekberg. In een kritisch rapport riep de ESRB de Nederlandse overheid en DNB op om snel meer te doen om die risico’s in te perken. Zo heeft Nederland, dat graag andere eurolanden kapittelt over tekortschietend beleid, ditmaal zelf het nodige uit te leggen.

Voordat de maatregel volgend jaar moet ingaan, is er eerst een consultatieronde, waaraan ook Europese instellingen meedoen.

De hogere kapitaalbuffers gelden niet voor verzekeraars en pensioenfondsen, die steeds meer hypotheken aanbieden in Nederland. Zij hanteren, anders dan de banken, nu al meer realistische risicogewichten van hypotheken, zei Knot. In 2006 werd 11 procent van de nieuwe hypotheken aangeboden door verzekeraars en pensioenfondsen. In 2018 was dit aandeel gestegen naar 28 procent.