Bij ‘rood scenario’ verplicht inenten

Vaccinatieplicht Moeten kinderen in de opvang verplicht worden ingeënt? Nee, vindt het kabinet. Tenzij de vaccinatiegraad daalt.

90,2 procent van de kinderen geboren in 2016 is volledig gevaccineerd, iets meer dan in 2018. Daarvoor is de vaccinatiegraad zes jaar op rij gedaald.
90,2 procent van de kinderen geboren in 2016 is volledig gevaccineerd, iets meer dan in 2018. Daarvoor is de vaccinatiegraad zes jaar op rij gedaald. Foto Valentyn Ogirenko/Reuters

Een algemene vaccinatieplicht gaat hem te ver, maar Wouter Beumer vindt wel dat de kinderopvang niet-gevaccineerde kinderen moet kunnen weigeren. Hij heeft net zijn zoontje van vier bij CompaNanny in Den Haag gebracht. Daar is vaccinatie niet verplicht, maar Beumers twee kinderen zijn gevaccineerd, daarover was bij hem en zijn vrouw nooit twijfel. „Wij zijn beiden wetenschapper, we werken in de biomedische industrie. Dus we zijn pro-vaccinatie.”

Lees ook: Wie weinig weet heeft sterke mening

Een andere ouder, Michiel Keijts, vindt verplichte vaccinatie in de kinderopvang te ver gaan. „Ik vind dat best ingrijpend. Mijn kinderen zijn gevaccineerd, maar als anderen dat niet willen moeten ze dat zelf weten.”

Moet vaccinatie verplicht worden voor toegang tot de kinderopvang? Het kabinet vindt dit nog niet nodig. Vrijdag nam het een advies over van de commissie-Vermeij: pas als de vaccinatiegraad in de toekomst onder een nog „nader in te stellen ondergrens” zakt (het ‘rode scenario’), gaat het kabinet regelen dat vaccinatie in de kinderopvang verplicht wordt. In het huidige ‘oranje scenario’ moet de overheid inzetten op communicatie waarin „meer stelling wordt genomen over het belang van vaccineren”, zegt de commissie-Vermeij.

De landelijke vaccinatiegraad ligt op dit moment op 90,2 procent, wat wil zeggen dat dit percentage van de kinderen geboren in 2016 volledig gevaccineerd is. Dat percentage ligt iets hoger dan in 2018, maar daarvoor was de vaccinatiegraad juist zes jaar op rij gedaald. De afgelopen jaren waren er verschillende uitbraken van mazelen, een zeer besmettelijke ziekte.

Voor D66 was die daling aanleiding om te komen met een wetsvoorstel dat kinderdagverblijven het recht geeft niet-gevaccineerde kinderen te weigeren. Een deel doet dit al, maar is volgens Tweede Kamerlid Rens Raemakers (D66) „bang voor eventuele juridische gevolgen”. Het voorstel zou duidelijkheid scheppen, en bovendien leiden tot meer transparantie voor ouders.

‘Averechts effect’

In een Kamerdebat dinsdag bleek dat een meerderheid het D66-plan steunt. VVD-woordvoerder Sophie Hermans is blij dat de kinderopvang „de ruimte krijgt te kiezen en een signaal af te geven”. Maar er klonk ook kritiek, bijvoorbeeld dat de wet onbedoeld „een averechts effect” kan hebben doordat er een groep kinderdagverblijven komt met relatief veel niet-gevaccineerde kinderen. „Dan loop je de kans infectiehaarden te creëren”, zei Tweede Kamerlid Maarten Hijink (SP). Wytske de Pater (CDA) vroeg zich af het D66-plan geen „schijnveiligheid” oplevert omdat kinderen ook buiten de crèche iets kunnen oplopen.

Lees ook dit interview met de pedagogisch directeur van Berend Botje: ‘Waarom niet nu al verplicht vaccineren op kinderdagverblijven?’

De kinderopvang is op zich blij met de wet, zegt woordvoerder van de Brancheorganisatie Kinderopvang René Loman. „Het schept juridisch helderheid, dat is fijn.” Tegelijk wil Loman ervoor waken dat de kinderopvang „speelbal van de politieke discussie over vaccinatie wordt”.

In het Kamerdebat vroegen partijen zich ook af of belangrijke besluiten rond vaccinatie wel bij de kinderopvang thuishoren. „De overheid dient normerend te zijn en grenzen voor te schrijven”, vond Wim-Jan Renkema van GroenLinks.

Per infectieziekte

Dat blijkt nog niet eenvoudig. Het kabinet vroeg het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) te onderzoeken wanneer de landelijke vaccinatiegraad zo laag wordt dat verplichte inenting noodzakelijk is. Maar het RIVM schrijft in een vrijdag verschenen rapport dat voor zo’n ondergrens „geen wetenschappelijke basis is”. Dat heeft te maken met wat het RIVM „clustering van ongevaccineerden” noemt: juist in de kinderopvang is de vaccinatiegraad laag omdat bijvoorbeeld kinderen tot veertien maanden nog niet zijn ingeënt. Uitbraken kunnen zo ook bij een hoge vaccinatiegraad voorkomen.

Hans van Vliet, programmamanager van het Rijksvaccinatieprogramma bij het RIVM, zegt dat het kabinet wel met wetenschappelijke kennis per infectieziekte een streefdoel wat betreft de vaccinatiegraad kan vaststellen. Blijf je daaronder, dan zijn extra maatregelen noodzakelijk. „Bij mazelen zou je dan op de WHO-norm van 95 procent moeten gaan zitten, omdat Nederland internationaal de strijd voor het elimineren van mazelen ondersteunt.”

Het kabinet hoopt begin volgend jaar met nieuwe stappen te komen. Een beetje laat, vindt Sophie Hermans, die „ambitie en daadkracht mist bij het kabinet”. Zij kondigde samen met de SP alvast een initiatiefwet aan die vaccinatie in de kinderopvang verplicht maakt als de vaccinatiegraad te laag wordt.

Correctie (16 oktober 2019): In een eerdere versie werd de naam van René Loman verkeerd geschreven.