Wat te doen tegen onveilig weggedrag?

Verkeersongevallen Het aantal verkeersdoden op de snelweg neemt toe, het totale aantal ongevallen verdubbelt. Hoe kan het veiliger?

Een ongeluk doordat een automobilist het stopteken van de politie negeerde en na een achtervolging frontaal een lantaarnpaal raakte.
Een ongeluk doordat een automobilist het stopteken van de politie negeerde en na een achtervolging frontaal een lantaarnpaal raakte. Foto AS Media

In vijf jaar tijd is het aantal ongevallen op de snelweg meer dan verdubbeld, bleek maandag uit een onderzoek van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). In 2018 waren het er 38.000, tegen 17.000 in 2014. Van de 678 verkeersdoden vorig jaar vielen er 81 op snelwegen, bijna twintig meer dan vier jaar eerder.

De belangrijkste oorzaken zijn te hard rijden, afleiding (vooral door smartphones), alcohol- en drugsgebruik en onoplettendheid. En mogelijk de afgenomen handhaving door de politie. Hoe kan het veiliger worden op de weg? Vijf oplossingen.

1 Meer handhaving

De grootste tak van de criminaliteit zit in het verkeer, zegt voormalig verkeersofficier van justitie Koos Spee. „Nergens vallen zoveel doden.” De oorzaak is hufterig gedrag, zegt hij. Rechts inhalen, de vluchtstrook als rijstrook gebruiken bij file, verkeerd invoegen. Volgens hem moet er meer gecontroleerd worden op snelwegen, liefst met onopvallende auto’s of motoren. Zo voorkom je dat automobilisten hun telefoon snel op de bijrijdersstoel gooien als in hun spiegeltje een agent opdoemt. Automobilisten moeten het idee hebben dat de pakkans groot is, zegt hij, want nu weet iedereen dat er amper politie is. „Dan doen mensen dingen die niet horen.”

De politie moet zichtbaar zijn, zegt ook verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen. Campagnes hebben volgens hem geen zin. „Voor veel automobilisten geldt dat ze haast hebben. Ze ergeren zich aan de auto voor zich, gaan bumperkleven, halen in op onverantwoorde momenten. Tegen zulk impulsief gedrag is weinig te doen behalve laten voelen dat het consequenties heeft.” Boete van 240 euro? „Nee, rijbewijs inleveren bij zware overtredingen. Daar zijn mensen heel bang voor, ze zijn vaak afhankelijk van de auto.” Spee vindt dat de politie de telefoon een week moet kunnen innemen.

Handhaving kan ook met camera’s, die bijvoorbeeld verstopt zitten in skiboxen of fietsenrekken op onopvallende auto’s - de politie Midden-Nederland gebruikt ze. Of camera’s op viaducten. „Als er op elk viaduct zo’n ding staat, dan wordt het echt andere koek”, zegt Tertoolen.

2 Automobilisten op hun verantwoordelijkheid wijzen.

Veilig Verkeer Nederland heeft „voor het eerst sinds achttien jaar weer een tv-spot op de buis”, zegt woordvoerder Rob Stomphorst. „Om een beroep te doen op de intrinsieke motivatie van weggebruikers. We merken dat de aandacht voor veilig rijden afneemt. Van alle ongelukken komt 95 procent door menselijk falen.”

Automobilisten kunnen veel doen om veiliger te rijden. Als je een afspraak hebt, tipt Stomphorst, zorg er dan voor dat je twintig minuten tot een halfuur eerder aankomt. Berg je telefoon op in je tas of zet hem ver weg in de houder als je ermee moet navigeren. Zorg dat je lichten het doen, geef je richting aan, let op je snelheid, anticipeer op het verkeer. „Rijd bewust want het is niet vanzelfsprekend dat je veilig thuis komt.”

3Opfriscursus voor autorijders

Tijdens rijlessen wordt volop gehamerd op richting aangeven - maar veel mensen doen het niet meer. „We weten niet hoe dat komt”, zegt Stomphorst. „Het lijkt luiheid, maar het knopje zit toch echt niet ver van het stuur vandaan.”

Koos Spee vindt dat autorijders één keer in de vijf jaar een opfrisles moeten volgen bij een autorijschool. Net zoals ze hun auto jaarlijks laten keuren. Kunnen ze nog invoegen, inhalen, richting aangeven, spiegelen? Hem valt op dat sommige bestuurders constant hun versnellingspook vasthouden. „Dat ding loopt niet weg.” Zo’n opfriscursus moet gecombineerd worden met een medische keuring, vindt hij. Brokkenpiloten moeten worden doorgestuurd naar het CBR voor een controle op rijvaardigheid. Bij een onvoldoende moet een bestuurder worden bijgeschoold.

4 Technische toepassingen

Apps en telefoonfuncties kunnen helpen van de smartphone af te blijven. Met de app Automodus van verzekeraar Interpolis kunnen weggebruikers punten verdienen als ze hun telefoon niet aanraken en niet handsfree bellen – navigeren en muziek luisteren is wel mogelijk. De In-Traffic Reply app van Samsung bericht bellers en appers tijdens het rijden automatisch dat de weggebruiker even niet bereikbaar is. iPhones hebben een automodus en je kunt de telefoon handmatig op niet storen zetten. Zogenoemde Intelligente Snelheidsadaptie (ISA’s), in te bouwen in de auto, past de snelheid van de auto automatisch aan de snelheidslimiet aan. Ook cruisecontrol kan helpen de maximale snelheid aan te houden, al merken de onderzoekers van het rapport op dat dit ook kan bijdragen aan het ontstaan van ongelukken omdat chauffeurs minder alert zijn. Bij vijf ongelukken is bekend dat de cruisecontrol aanstond bij de achteropkomende auto, waarvan vier een vrachtauto waren.

5Verlaging snelheid

Lage snelheden zijn altijd veiliger, zegt Rob Stomphorst van Veilig Verkeer Nederland. „Als je in de bebouwde kom 49 in plaats van 50 kilometer rijdt, kan dat al bijna 6 procent verkeersdoden schelen.”

Gevaarlijk zijn de wisselende snelheidslimieten, zegt Spee. Het ene moment mag je 130 rijden, dan 120, 100. Sommige automobilisten hebben dat niet door. Anderen hebben er schijt aan, zegt Spee, die blijven lekker 130 rijden. Schrap de 130, zegt Spee, maak er overal 120 van, dan is het in ieder geval duidelijk. Verschillende snelheden die bestuurders aanhouden op dezelfde weg: een auto die 130 rijdt en een auto die 80 rijdt – is überhaupt gevaarlijk.

Is vergrijzing misschien een oorzaak van de toegenomen verkeersonveiligheid, doordat ouderen minder hard rijden? Spee lacht: „Dat is een tricky vraag, ik ben 73.”

Ouderen zijn misschien minder snel, zegt hij, maar ze kennen hun beperkingen én schatten gevaren goed in. Veel 75-plussers rijden beter dan jonge gasten, vindt Spee, „die overschatten zichzelf”.

De vergrijzing zou er wel voor kunnen zorgen dat de snelheidslimiet omlaag gaat, denkt Rob Stomphorst. „Hogere snelheden zijn voor oudere mensen minder prettig, en het is gevaarlijk als mensen veel in snelheid wisselen.”