D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma.

Foto Remko de Waal

‘Rondom Syrië speelt kabinet verstoppertje’

De weigering om actief achter Syriëgangers aan te gaan is een groeiend veiligheidsrisico, stelt Sjoerd Sjoerdsma (D66). „We moeten niet meer treuzelen.”

Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) noemt het „de bunkermentaliteit”: de rechtlijnigheid waarmee premier Mark Rutte, minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) en coalitiepartner VVD in het algemeen verzet blijven bieden tegen het terughalen en berechten van Nederlandse Syriëgangers. Zelfs nu deze jihadisten en hun gezinnen al na één week oorlogsgedruis in Noord-Syrië weten te ontsnappen uit Koerdische gevangenkampen – en zo uit beeld dreigen te raken.

Lees ook: hoe de opgelaaide strijd in Noord-Syrië ontsnappingen van Syriëgangers in de hand werkt

Voor Sjoerdsma, buitenlandwoordvoerder van D66, is dat onverteerbaar, zegt hij in een interview. „Allereerst vanuit het perspectief van de slachtoffers van Islamitische Staat: de jezidi’s, christenen, moslims en andersdenkenden die zijn verkracht en vermoord.” Samen met ChristenUnie roept D66 het kabinet op om het terughalen van Syriëgangers alsnog serieus te onderzoeken.

Blok herhaalde maandagochtend vroeg dat Nederland niemand terughaalt. Hij reageerde voorafgaand aan een EU-vergadering in Luxemburg op het nieuws van een massa-ontsnapping uit een van de Koerdische kampen. Blok wist te vertellen dat er geen Nederlanders in deze groep zitten. Ook Rutte ziet niets in repatriëring, zei hij maandag. „De gedachte dat je in die gevaarlijke situatie daar mensen kunt weghalen, is onmogelijk.”

Gemiste kans

Dat klopt ook, zegt Sjoerdsma, zeker vergeleken met enkele weken terug toen het gebied nog stevig onder controle was van Koerdische en Amerikaanse strijdkrachten. Maar dat is, zegt hij, precies zijn punt: het kabinet heeft eerder de kans laten liggen om werk te maken van de berechting van jihadisten. „De Amerikaanse president Trump heeft zijn bondgenoten niet alleen gevraagd om Europese IS-strijders op te halen, hij heeft ook aangeboden om daarbij te helpen. Daar is het kabinet toen niet op ingegaan. We hadden niet te snel nee moeten zeggen. Dat de Koerden niet tot het einde der tijden verantwoordelijk willen zijn voor het bewaken van al die buitenlandse jihadstrijders is al jaren duidelijk.”

Lees ook: over het geweigerde VS-aanbod om Syriëgangers op te halen

Repatriëren is nu lastiger geworden, maar als de gelegenheid zich toch weer voordoet, omdat weggelopen jihadisten bijvoorbeeld in Turkse of Amerikaanse handen komen, dan moet er niet langer worden getreuzeld. „D66 wil het kabinet die ruimte geven, anders kan het niet handelen als de kans zich weer voordoet. En ik wil weten van andere coalitiepartners: wat is júllie verhaal om Nederland veilig te houden? Ik sta open voor oplossingen, maar de tijd tikt en ik heb nog geen alternatief gezien, ook niet van Blok. Wat ik wel zie: zodra de oneliners zijn bedacht, stopt het denken, terwijl er echt iets is veranderd afgelopen week.”

Blok heeft altijd gezegd dat de jihadisten in de regio zelf moeten worden berecht, daar waar ze hun misdaden hebben begaan. Maar volgens Sjoerdsma is dat „niet meer realistisch”. „Ik wil ook graag morgen wereldvrede en overmorgen de loterij winnen, maar deze mensen zijn aan het ontsnappen en als je ze wilt berechten, moeten ze wel vastzitten. Behalve van gerechtigheid is dat ook een kwestie van veiligheid. Niet elke aanslag kan worden voorkomen, maar je moet er alles aan doen om dat wel te proberen.”

Lees ook: over Bloks pogingen om Syriëgangers lokaal te laten berechten

Gehersenspoeld

Wat ook meespeelt: de kinderen van IS-gezinnen hebben niet gekozen voor dit bestaan. „Veel van die kinderen zijn daar geboren, 85 procent is onder de zes en is dus wel getraumatiseerd maar nog niet gehersenspoeld door IS – en verdient dus een tweede kans als kind.”

D66 is al langer voor het repatriëren van kinderen en vrouwen. Het pleidooi om ook de Syriëstrijders zelf terug te halen komt daar nu bij. „Waarom? Het perspectief dat ze daar berecht zouden worden was er eerder nog wel, en nu niet meer. Ik zeg niet met groot plezier of genoegen dat we Syriëgangers moeten terughalen. Maar steeds maar blijven zeggen dat ze daar moeten worden berecht, lost niks op. Als politicus mag je geen verstoppertje spelen met de realiteit.”

Lees ook: ‘Als we IS’ers niet berechten, maken we het probleem alleen maar groter’

Anders dan de VVD pleit Sjoerdsma ook voor harde economische sancties tegen Turkije. Dat het EU-ministers maandag niet lukte om een algeheel wapenembargo in te stellen, maar dit overlaten aan de lidstaten zelf, vindt de D66’er „teleurstellend”. „We moeten als EU laten zien dat we geopolitiek volwassen zijn, en wat mij betreft zijn er dan geen taboes. We moeten af van nationale veto’s in het Europese buitenlandbeleid. We zagen het afgelopen week: hoe Hongarije een stevige verklaring tegen Turkije blokkeerde. Eerder hebben we gezien hoe Griekenland een verklaring tegen China blokkeerde. Ik zie dat als Trojaanse paarden waarmee grootmachten ons lamleggen.”

Lees ook: hoe Rutte het onlangs nog opnam voor Trump in een lezing

Rutte rekent voor Europese veiligheid nog sterk op de VS, zo zei hij anderhalve week geleden in een lezing. De relatie met de VS kan volgens Sjoerdsma „wel tegen een stootje”, maar hij hoopt ook dat de premier snel „een wake-upcall” beleeft. „We doen alsof we nog onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu mogen schuilen, maar we zijn feitelijk kletsnat. Je kan wel naar Trump toe kruipen maar het is belangrijker dat wij als EU op eigen benen leren staan.”