Een politieke oplossing lijkt voor verscheurd Catalonië nu nog verder weg

Strafproces De rechter vond dat er geen sprake was van rebellie, maar legde lange straffen op wegens opruiing, malversaties en burgerlijke ongehoorzaamheid.

Mensen hebben zich verzameld voor de gevangenis waar de afgezette vice-president van Catalonië, Oriol Junqueras, vastgehouden wordt. Junqueras werd met dertien jaar cel het zwaarst bestraft.
Mensen hebben zich verzameld voor de gevangenis waar de afgezette vice-president van Catalonië, Oriol Junqueras, vastgehouden wordt. Junqueras werd met dertien jaar cel het zwaarst bestraft. Foto Josep Lago/AFP

Het Hooggerechtshof in Madrid heeft maandagmorgen jarenlange celstraffen opgelegd aan negen Catalaanse separatisten, in een vonnis dat de Catalaanse crisis verder vergroot.

Voormalig vice-president Oriol Junqueras werd het zwaarst gestraft. Hij kreeg dertien jaar. Het hof in Madrid koos met veroordelingen voor opruiing, malversaties en burgerlijke ongehoorzaamheid voor een middenweg in een strafproces waarbij voor de gedaagden geen compromis mogelijk was. Acht andere separatisten kregen negen tot twaalf jaar cel.

De Catalaanse regiopresident Quim Torra had opgeroepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid bij alles behalve een totale vrijspraak. In regio-hoofdstad Barcelona kwam het maandagochtend meteen tot spontane protesten tegen het vonnis. Separatisten gingen met onafhankelijkheidsvlaggen de straat op en blokkeerden een aantal grote wegen in Barcelona. Voor de komende tijd zijn meer acties aangekondigd.

De Spaanse regering in Madrid vindt in een eerste reactie dat de uitspraak moet worden gerespecteerd en dreigt opnieuw de autonomie deels buiten werking te stellen.

Het politieke conflict – waarbij de separatisten in oktober 2017 een verboden referendum over afscheiding van Spanje hielden en op basis daarvan de republiek Catalonië uitriepen – mondde uit in een juridische strafzaak die haar gelijke in Spanje niet kende. De voormalige regioregering van Carles Puigdemont werd, net als de voorzitter van het regioparlement en twee leiders van separatische bewegingen, verdacht van rebellie. Een zwaar delict waarop een maximale celstraf van dertig jaar staat. De Spaanse onderzoeksrechter Pablo Llarena heeft na de uitspraak met een uitspraak in de hand opnieuw om uitlevering van Puigdemont gevraagd.

Puigdemont ging samen met vier ‘ministers’ op de vlucht, ontliep vervolging en zag vanuit België hoe twaalf andere separatisten wel werden gestraft. Inmiddels heeft de Spaanse rechter opnieuw een Europees en internationaal arrestatiebevel voor Puigdemont uitgevaardigd.

Proces van de eeuw

Op 12 februari was onder leiding van rechter Manuel Marchena Gómez ‘het proces van de eeuw’ begonnen. Voor het eerst in de 41-jarige democratie stonden gekozen politici terecht die stelden dat ze met een mandaat van de bevolking een politiek besluit hadden uitgevoerd. Ze zien zichzelf als ‘politieke gevangenen’ in een gepolitiseerde rechtsstaat. De Spaanse onderzoeksrechter zag dat totaal anders en beschouwde de acties van ‘de gevangen politici’ als het orkestreren van een gewelddadige opstand. Daarbij werd zelfs een vergelijking getrokken met de couppoging van 23 februari 1981 waarvoor luitenant-kolonel Antonio Tejero veertig jaar cel kreeg. De aanklager eiste celstraffen van zeven tot 25 jaar.

Na een openbaar strafproces van vier maanden, waarbij honderden getuigen live voor de televisiecamera’s werden verhoord, nam het hof nog eens vier maanden de tijd om tot een unanieme uitspraak te komen. De aanklager achtte bewezen dat er ‘rebellie met geweld’ was gepleegd, terwijl de staatsadvocaat niet verder ging dan ‘opruiing’. Volgens het hof is niet zo veel geweld gebruikt dat sprake is van rebellie.

De uitspraak zal door weinigen in het gepolariseerde conflict worden gezien als een Salomonsoordeel. De aanhang van de conservatieve Spaanse partijen had liever een veel zwaardere veroordeling gezien, terwijl de Catalaanse separatisten hun bestrafte leiders als martelaren van ‘de Spaanse staat’ zien.

Hete herfst

Een politieke oplossing lijkt voor het verscheurde Catalonië na het strafproces alleen nog maar verder weg. In de autonome regio, waar ongeveer de helft van de 7,5 miljoen inwoners tegen afscheiding is, zal het wederom een hete herfst worden. De Spaanse regering heeft net als twee jaar geleden duizenden agenten gestuurd om de orde te handhaven.

De almaar verder uit de hand lopende crisis in Catalonië staat symbool voor het gebrek aan compromisbereidheid in het Zuid-Europese land van de tegenstellingen. Met de vierde nationale verkiezingen in vier jaar tijd op 10 november zal de politieke strijd zich alleen nog maar verharden. Er is nu geen enkele basis voor een dialoog.

Voor zowel de grote nationale partijen als voor de Catalaanse separatisten leveren een ramkoers op de korte termijn de meeste stemmen op. Daarmee zetten ze allebei de toekomst van Spanje én van Catalonië op het spel.

Luister ook naar de aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Het Spaanse ‘proces van de eeuw’ is voorbij

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Update (14-10-2019): Dit artikel is geactualiseerd om 12.00 uur.