Brazilianen zoeken heil in Nederland

Migratie Ze vluchten voor onrust, vinden een baan, of komen voor een studie. Steeds meer Brazilianen verblijven tijdelijk of definitief in Nederland. „Ze zien Nederland als een vrij en veilig land.”

Foto’s Roos Pierson

Nee, verbaasd is ze niet, zegt antropologisch onderzoeker Andréa Damacena Martins over de snelgroeiende groep Brazilianen die tijdelijk of definitief naar Nederland verhuist. Al zo’n vijf jaar is er veel onrust in Brazilië. Dat begon met protesten tegen ex-president Luiz ‘Lula’ da Silva in 2013.

Sindsdien is de economie verslechterd, is de politieke situatie gepolariseerd en zijn de werkloosheid en criminaliteit toegenomen. De presidenten die Lula opvolgden, slaagden er volgens Damacena Martins onvoldoende in de situatie in het land te verbeteren. „Er is geen vooruitzicht dat Brazilië uit deze crisis zal komen.”

In het eerste halfjaar van 2019 kwamen 1.357 Brazilianen aan in Nederland, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat is veel: in heel 2018 waren het er 2.541, in 2017 slechts 1.736. Een aantal jaar terug lagen de aantallen nog lager: in 2013 vestigden 637 Brazilianen zich hier. Nederland telt nu ruim dertigduizend geregistreerde Brazilianen.

Lees ook: Deze bankier moet de 'Braziliaanse Trump' aan economische successen helpen

Onderzoeker Damacena Martins kent Brazilië goed en doet veel zelfstandig onderzoek naar de Braziliaanse gemeenschap in Nederland. Het zijn veelal „jonge mensen en mensen uit de middenklasse” die ervoor kiezen Brazilië definitief te verlaten, zegt zij. Rijke Brazilianen ondervinden volgens haar relatief weinig problemen van de onrust in het land, en blijven dus daar. De sociale laag daaronder vertrekt sneller: „Zij willen een goed leven opbouwen. Vanwege de crisis hebben ze nu niet de kans dat in hun thuisland te doen.”

Portugese voorouders

Om Europa te bereiken, proberen sommige Brazilianen aan te tonen dat ze Portugese voorouders hebben waardoor ze een Portugees paspoort kunnen aanvragen. Dat kan tot twee generaties terug, aldus Damacena Martins. Via Portugal reizen sommigen door, bijvoorbeeld naar Nederland.

Anderen komen direct naar Nederland, vaak kennen ze het land al via vrienden of familie die hier wonen. „Ze zien Nederland als een vrij en veilig land met werkgelegenheid”, zegt Damacena Martins.

Maar, zegt Helga de Valk van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, het zijn niet alleen jonge mensen en mensen uit de middenklasse die naar Europa komen. „Het zal ook te maken hebben met internationale bedrijven die werknemers rekruteren. Een ander deel – maar dat zal niet de grote stijging verklaren – zijn mensen die hier een levenspartner vinden.”

Niet alle Brazilianen blijven in Nederland; mensen die bijvoorbeeld voor hun studie of werk naar Nederland komen, keren na verloop van tijd vaak weer terug.