Marathon onder de twee uur: historische prestatie of sportief experiment?

Een marathon zou volgens wetenschappers pas in 2032 onder de twee uur kunnen worden gelopen. De Keniaan Eliud Kipchoge (34) deed het deze zaterdag in Wenen, onder ideale, geregisseerde omstandigheden.

Eliud Kipchoge (wit shirt) kreeg bij zijn recordpoging de hulp van 41 tempomakers.
Eliud Kipchoge (wit shirt) kreeg bij zijn recordpoging de hulp van 41 tempomakers. Foto Christian Bruna/EPA

Het was de laatste magische grens in de klassieke atletieksport die nog te slechten viel, de marathon binnen de twee uur. Eentje die wereldwijd bovendien al jaren tot de verbeelding spreekt, omdat er zoveel mensen wéten wat de klassieke afstand betekent, nadat ze die 42,195 kilometer zelf eens hardlopend volbrachten. Hij deed het, Eliud Kipchoge (34) uit het Keniaanse Nandi-district, op een frisse herfstochtend in Wenen, en hoe: op 1.59.40 stopte de klok. Historie geschreven. Of hadden we vooral naar een spectaculair experiment gekeken?

Een interview uit september 2018 met Eliud Kipchoge over boeken en wilskracht: ‘Ik ga soms op zoek naar Franse frietjes’

Misschien dat men voor het eerst met de gedachte flirtte een loper op een dag twee uur lang met een gemiddelde snelheid van meer dan 21,1 kilometer per uur over het asfalt te zullen zien roffelen toen de Braziliaan Ronaldo da Costa in 1998 het tien jaar oude wereldrecord van de Ethiopiër Belayneh Densamo verpulverde: het ging in één keer van 2.06.50 naar 2.06.05. Een gigantische sprong voorwaarts van 45 seconden, zeker als je bedenkt dat het daarvoor twee decennia duurde om stapsgewijs iets meer dan anderhalve minuut van de toptijd af te krijgen. Vaak gebeurde het in de marathon van Berlijn, dat bekendstaat als het snelste parcours ter wereld – gunstig klimaat eind september, gering hoogteverschil en weinig bochten.

Keniaans loopwonder

Het zou nog een kleine twintig jaar duren voordat het Keniaanse loopwonder Eliud Kipchoge zich tot de marathon bekeerde, en de magische grens van twee uur enigszins in beeld kwam. De man die sinds 2013 pas één keer een marathon níét won en dus met recht wordt gezien als de grootste marathonloper aller tijden, zette het wereldrecord vorig jaar in Berlijn op een reeds verbijsterende 2.01.39. Maar welbeschouwd was dat nog altijd lichtjaren verwijderd van die magische twee uur. In een recente studie in het medisch tijdschrift Medicine and Science in Sports and Exercise werd becijferd dat pas in mei 2032 een man in staat zou moeten worden geacht de marathon onder de twee uur te lopen – de kans dat het daadwerkelijk gebeurt zou tegen die tijd ook nog maar 10 procent zijn.

Zoveel tijd hebben we niet, het zit nu eenmaal in de mens om grenzen te verleggen, liever vandaag dan morgen. Dat vond ook een groep atletiekvisionairen onder leiding van Jos Hermens, baas van het grootste atletiekmanagementbureau ter wereld. Want, zei Hermens, het kan zomaar een generatie duren voor er weer iemand opstaat met het talent van Eliud Kipchoge. En dus was er het ‘Breaking2-project’ gesponsord door kledingmerk Nike, in mei 2017, op het circuit van Monza in Italië, waar ontstellend weinig publiek zag hoe Kipchoge met hulp van talloze tempomakers toch nog ruim 26 seconden boven de twee uur bleef.

Er werd lering uit die poging getrokken, voor een tweede kans, dit keer gesponsord door Ineos, een Brits chemiebedrijf dat geregeld in opspraak raakt vanwege het overtreden van milieuwetten. Baas Jim Ratcliffe, de rijkste man van Groot-Brittannië, stak naar verluidt 15 miljoen euro in het project dat de voorbije maanden de ‘1.59-challenge’ is gaan heten en wereldwijd spectaculair aandacht heeft weten te vestigen op een atletieknummer dat zelden zó in de belangstelling stond.

Met tienduizenden stonden ze in alle vroegte op zaterdag aan de Hauptallee in Wenen, uitzinnig omdat ze voelden dat er een prestatie kon worden geleverd waar de wereld al een tijd naar verlangt. Marketingmissie vooraf meer dan geslaagd. Kosten noch moeite werden gespaard om de grenzen van het fysieke vermogen in versneld tempo op te rekken, onder tot in detail geregisseerde omstandigheden.

Zo werd Kipchoge geholpen door 41 ‘hazen’ en was van competitie geen sprake – de reden dat het record niet officieel erkend wordt. Kipchoge hoefde ook zijn eigen energievoorziening niet te regelen, de bidons met sportdrank werden hem telkens aangereikt. Bovendien werd hij voortdurend uit de wind gehouden in een formatie die met een groene laserstraal op het asfalt werd geprojecteerd, na uitvoerig windtunnelonderzoek onder andere aan de TU in Eindhoven.

Fysiek versus technologie

Over al die regie zwol kritiek aan, in aanloop naar het bombastische evenement. Want wat is een barrière slechten waard, zeiden critici, als de fysieke prestatie welhaast ondergeschikt is aan de ingezette technologie? Met andere woorden: hebben we naar een recordpoging zitten kijken of naar een – weliswaar spectaculair en oogstrelend – experiment?

Vooropgesteld: wat Eliud Kipchoge heeft gedaan, tart het voorstellingsvermogen. Twee uur lang ruim 21 kilometer per uur hardlopen is maar heel weinigen gegeven. Voor het grootste deel is zijn 1.59.40 het resultaat van decennia training en zeldzaam aangeboren talent. Er was maar één loper die voor de 1.59-challenge in aanmerking kwam, en dat was hij, de grote ster van het hedendaagse marathonlopen.

Maar vooral over de schoenen die Kipchoge tijdens de geslaagde poging droeg, is veel te doen. Ze heten de Nike Zoom X Vaporfly Next%, waarbij dat procenttekentje staat voor de nieuwste innovatieslag die het sportmerk heeft weten te maken – het precieze percentage hebben ze achterwege gelaten. Kipchoge zou prototype Nikes hebben gedragen, zei de beroemde Zuid-Afrikaanse bewegingswetenschapper Ross Tucker in The Sciene of Sport Podcast.

Bij de eerste editie van de schoen, geïntroduceerd in 2016, werd een tijdwinst van 4 procent geclaimd. De carbonplaat onder de schoen, in combinatie met lichtgewicht foam, gaf de lopers het gevoel dat ze over het asfalt vlógen. En inderdaad, records sneuvelden op de wondersloffen sindsdien. De innovatie doet denken aan de klapschaats, of de supersnelle zwempakken die ook weer werden verboden in aanloop naar de Olympische Spelen van Londen 2012. „De zolen van die schoenen worden steeds dikker”, zegt atletenmanager Michel Boeting, woonachtig in Kenia. „Wat mag daar allemaal voor materiaal in zitten? Als we daar geen regels over opstellen, dan krijgen we straks een techrace, en gaat het niet meer over wat de atleet kan”. Inderdaad, regels over het schoeisel bij een marathon zijn vaag, of worden niet nageleefd. Zo moet Kipchoges schoen voor iedereen verkrijgbaar zijn, maar liep hij in Wenen op exemplaren die op zijn lichaam werden toegesneden.

Het grote motto van de 1.59-challenge, de zin die Kipchoge de voorbije dagen wel honderd keer herhaalde, was ‘No human is limited’. Dat is wat hij wilde laten zien. Boeting: „Maar dit ging meer over het omzeilen van de fysieke grenzen, niet over ze oprekken.” Hij wil er wel bij zeggen: „Het zijn nog wel de atleten die het moeten doen. Met die schoenen gaat het gewoon net iets makkelijker.”

Boeting vindt het jammer dat het record met zoveel hulpmiddelen is verbroken, en dat er een asterisk bij de tijd zal komen te staan. Liever had hij de magische grens in een ‘gewone’ stadsmarathon gesneuveld zien worden. „Het is jammer voor al die atleten die over een tijdje 2.02 of 2.01 gaan lopen, zonder hulp van hazen, volledig op eigen kracht. Wat betekent dat nu nog?”

Jos Hermens, geestelijk vader van de 1.59-challenge, wuift de kritiek weg. „In alle sporten wordt geïnnoveerd, materiaal verandert in de wielersport toch ook voortdurend? Dat er nu bijhalen, doet af aan Eliuds prestatie. Ik vind het gezeik van puristen die bang zijn voor verandering. Nee, het is geen wereldrecord, daarvoor gelden regeltjes die zijn opgesteld door amateurs. Daar is nooit eens goed over nagedacht. Maar het is wel historie, als de eerste man op de maan. Laten we genieten van het feit dat een mens dit kan.”

Als iemand het dan voor het eerst moest doen, dan de man die het officiële wereldrecord ook al in handen heeft. Dat lijkt ook het sentiment achteraf, bij critici: de geënsceneerde prestatie wordt zelfs door hen geaccepteerd omdat het Eliud Kipchoge betreft, de nederige, aaibare maar vooral beste marathonloper, nu echt op alle fronten.

Correctie (12 oktober 2019): In een eerdere versie stond TU Delft, waar TU Eindhoven werd bedoeld. Dit is aangepast. Ook is gecorrigeerd dat Kipchoge in 2017 een record brak tijdens de marathon van Berlijn, dit moet 2018 zijn.