Opinie

Een incompetente kleuter en een handige semi-dictator

Zihni Özdil

Ruim drieduizend dorpen vernietigd in een militaire ‘verschroeide aarde’-campagne; 3,5 miljoen interne vluchtelingen; bijna 40.000 mensen vermoord, inclusief journalisten en mensenrechtenactivisten; verschrikkelijke martelingen, ook op kinderen en vrouwen.

Dit vond allemaal plaats in de jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw op de zuidoostflank van Europa: de etnische zuivering op Koerden, gepleegd door de Turkse staat. Het is begrijpelijk wanneer u hier nog niet eerder van hebt gehoord. Ook al rapporteerden mensenrechtenorganisaties er uitgebreid over en ook al werd Turkije veroordeeld door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens – westerse landen en westerse media bleven grotendeels stil. Turkije was en is immers NAVO-bondgenoot en sinds enige tijd ook aspirant EU-lid.

Deze geschiedenis is echter wel relevant om de houding van Erdogan te begrijpen. Erdogans existentiële angst voor Koerdische mensenrechten – de strijd daarvoor wordt door hem steevast ‘terreur’ genoemd – is net zo groot als onder zijn voorgangers. De rapporten van mensenrechtenorganisaties spreken nog altijd boekdelen over de schending van mensenrechten in Turkije.

In een eerlijke wereld had het Westen in de jaren negentig Turkije net zo gebombardeerd als het deed in Bosnië en Servië, en waren Turkse politieke en militaire leiders net zo vervolgd door het Internationaal Strafhof in Den Haag als de Servische president Slobodan Milosevic en de Servische generaal Ratko Mladic.

Maar de wereld is niet eerlijk. En geopolitiek al helemaal niet. Met soms zeer cynische gevolgen. Zo is de PKK (de Koerdische guerillabeweging in het berggebied rondom de zuidoostgrens van Turkije) in 1997 door Washington onder druk van bondgenoot Ankara bestempeld als ‘buitenlandse terreurorganisatie’. Terwijl diezelfde PKK-strijders, wanneer ze in de bergen de grens over gingen naar Iran, een vijand van Amerika, ‘vrijheidsstrijders’ heetten. In 2009 werd de PKK in Iran toegevoegd aan de Amerikaanse terreurlijst, toen de regering-Obama besloot te onderhandelen met Iran over een nucleair akkoord.

Deze week werd er naast cynisme iets nieuws toegevoegd aan het palet van het geopolitieke bedrijf: labiele incompetentie. Het is bijna onwerkelijk maar waar: tot grote ergernis van zijn adviseurs is Trump afgelopen zondag telefonisch ‘gepiepeld’ door Erdogan.

De Koerden in Noord-Syrië hebben grote offers gebracht om, samen met het Westen, IS te verslaan. De Amerikaanse militaire aanwezigheid zou hen daarna beschermen tegen Erdogan. Maar aan de telefoon gaf Trump die steun in een opwelling weg. Pats boem, alsof het niks is.

Zoomen we uit, dan zien we een gewiekste Turkse semi-dictator die gebruik kan maken van een incompetente, labiele kleuter in het Witte Huis. De gevolgen zijn desastreus. Erdogan is direct aan de slag gegaan met etnisch zuiveren in Noord-Syrië, om de Koerden er weg te krijgen. De betrouwbaarheid van het Westen is te grabbel gegooid. En met een Noord-Syrië vol jihadisten onder Turkse militaire bescherming in het vooruitzicht staat de veiligheid van Europa op het spel. Wat te doen? Amerika toont zich met Trump een uiterst onbetrouwbare, kleuterachtige partner. We kunnen het ons daarom „niet meer permitteren om in onze eigen regio een bijrol te vervullen”, zoals Michel Kerres treffend in deze krant schreef.

Nu moet Europa zich los weken van de geopolitieke afhankelijkheid van Amerika. Erdogans blufpoker om de grens open te doen voor Syrische vluchtelingen, vraagt om een reactie. Er dienen heel snel heel harde sancties te worden opgelegd aan Turkije, zowel economisch als militair. Want net als elke rechtspopulist heeft Erdogan eerder laten zien dat hij laf is en zijn grote woorden intrekt als puntje bij paaltje komt. Voor de lange termijn is deze vraag belangrijker dan ooit: wie is Europa en wat wil het op het wereldtoneel? Hoe kunnen wij, Europeanen, ook in militair opzicht onafhankelijk zijn van Amerika en bij een reële dreiging hard power projecteren in de eigen regio?

Zihni Özdil is historicus en schrijft wekelijks een column.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.