‘Deze bekroning doet talloze slachtoffers pijn’

Nobelprijs voor Literatuur De toekenning van de Nobelprijs voor Literatuur aan de Oostenrijkse schrijver Peter Handke heeft felle reacties losgemaakt.

Het had eindelijk een jaar zónder controverse moeten worden. Maar de toekenning van de Nobelprijs voor Literatuur aan de Oostenrijkse schrijver Peter Handke heeft felle reacties losgemaakt in de politieke en literaire wereld. Handke geldt als politiek omstreden, sinds hij in 2006 sprak op de begrafenis van de Joegoslavische oud-president Milosevic. Ook bezocht hij hem in de gevangenis in Den Haag, waar Milosevic berecht werd door het Joegoslaviëtribunaal.

De Amerikaanse literaire PEN-organisatie, voorvechters van de uitingsvrijheid van schrijvers, zei „perplex” te zijn door de keuze voor de schrijver „die zijn publieke stem heeft aangewend om historische waarheden te ondergraven en steun te bieden aan plegers van genocide”. De Albaanse premier Edi Rama twitterde dat hij „nooit gedacht [had] te willen kotsen vanwege een Nobelprijs”, de Kosovaarse premier zei dat de bekroning „talloze slachtoffers pijn doet”.

Wat heeft vermeend „genocideontkenner” Handke precies verkeerd gedaan? In de jaren negentig engageerde de Oostenrijker zich in zijn reisboek Een winterreis met de Servische zaak, bagatelliseerde de Servische concentratiekampen in Bosnië en pleitte voor verzoening – terwijl de wonden nog open lagen. Bij de dood van Milosevic noemde hij de oorlogsmisdadiger „een tragische man”, wat als vergoelijking werd opgevat. In zijn grafrede zei Handke cynisch: „De wereld, de zogenaamde wereld, weet alles over Slobodan Milosevic. De zogenaamde wereld kent de waarheid. […] Ik ken de waarheid niet.”

Die steunbetuiging zette kwaad bloed en leidde later in 2006 tot de intrekking van de grote Duitse Heinrich-Heine-prijs. Ook verdwenen Handkes toneelstukken uit theaters. Als kanshebber voor de Nobelprijs werd hij nog genoemd, maar zijn reputatie werd te omstreden geacht

Maar de Nobelprijs is „een literatuurprijs, geen politieke prijs”, zei juryvoorzitter Anders Olsson donderdag. Geheel apolitiek is de prijs echter nooit geweest – nota bene loofde de jury Handke omdat hij zijn lezers „geen politieke programma’s” zou voorschotelen. Ook toonde de jury zich open voor de maatschappelijke roep om modernisering, zo suggereerde een YouTube-filmpje vorige week. Daarin beloofde Olsson dat de Nobelprijs minder „eurocentrisch” en „mannelijk georiënteerd” zou zijn. Een winnaar die daarbij paste had de prijs moeten rehabiliteren na een crisisjaar zonder uitreiking, wegens een seksschandaal binnen de jury.

https://www.youtube.com/watch?v=OHhOoHYG4zs

Dat Handke niet erg past in het nieuw geschetste plaatje, voedt het staande verwijt dat de jury een gesloten en behoudzuchtig bolwerk is. Al werd behalve Handke ook de uitgestelde winnaar van 2018 bekendgemaakt: de Poolse schrijfster Olga Tokarczuk, Handke en zij zijn tegenpolen die, zo zeggen Nobelprijs-watchers, precies de identiteitscrisis weerspiegelen waarin de prijs nu zit.