Bijleveld: ‘De Amerikanen hebben niemand over hun plannen in Syrië ingelicht’

Is Amerika nog wel een betrouwbare bondgenoot? Na afloop van een defensiedebat zaterdag ontstond een twist tussen minister Bijleveld en de Amerikaanse ambassadeur.

De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra tijdens het Grote Defensiedebat van Elsevier Weekblad
De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra tijdens het Grote Defensiedebat van Elsevier Weekblad Sem van der Wal/ANP

Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) wil iets rechtzetten. „Ik heb al genoeg onzin voorbij horen komen vandaag”, zegt ze telefonisch, na afloop van een debat over defensie dat Elsevier Weekblad zaterdag organiseerde in het Louwman Museum in Den Haag. „Ik houd me aan de feiten.”

Ze richt zich tegen een uitspraak van de Amerikaanse ambassadeur, Pete Hoekstra. Tijdens het debat had Bijleveld gezegd „teleurgesteld” te zijn dat de Amerikaanse beslissing om zich terug te trekken uit Syrië „ons recent opnieuw heeft verrast.”

Na afloop zei Hoekstra tegen deze krant dat Nederland niet is ingelicht over het terugtrekken van de Amerikanen uit Syrië „omdat Nederland zélf koos uit Syrië te vertrekken.” Hoekstra doelt op het terugtrekken van de F-16 gevechtsvliegtuigen waarmee Nederland tot 1 januari 2019 luchtaanvallen uitvoerde boven Syrië. „Daarmee was Nederland ook geen onderdeel meer van de Syrië-werkgroep, waarin de tactische beslissingen over Syrië worden besproken met degenen die daar wel actief zijn,” zei Hoekstra.

Lees ook De lobby voor de Nederlandse onderzeeboten

Alleen: er bestaat geen ‘Syrië-werkgroep’. De anti-IS-coalitie, waar Nederland ook nu nog deel van uitmaakt, is de club waarin de buitenlandse landen die actief zijn in die regio met elkaar overleggen. „Wij zijn zelfs lid van de kleine kerngroep”, aldus Bijleveld

Daarbij: de anti-IS-coalitie opereert met een mandaat vanuit Irak. „Juist omdat IS grensoverschrijdend opereert” aldus Bijleveld. „Alle beslissingen over de regio worden daar genomen. Maar de Amerikanen hebben niemand over hun plannen ingelicht, zelfs de Amerikaanse minister van Defensie wist van niets.”

‘Europe is the best you can get’

Deze onenigheid speelt zich af buiten het debat in een uitverkochte zaal. Tijdens het debat zelf, met drie keynote sprekers en drie Tweede Kamerleden, bleef de kwestie of de Amerikanen een betrouwbare bondgenoot zijn een beetje hangen. Minister Bijleveld benadrukte dat bondgenoten elkaar „niet voor lief” mogen nemen en op elkaar „moeten kunnen blijven rekenen.” Want: „We kunnen het ons niet veroorloven om uit elkaar gespeeld te worden.” Dat onderschreef Hoekstra en tijdens zijn betoog repte hij met geen woord over Syrië. Er werd hem door de debatleider ook niet naar gevraagd.

Scherper was Jaap de Hoop Scheffer, voormalig secretaris-generaal van de NAVO en tegenwoordig hoogleraar in Leiden. „Een supermacht moet een machtsbalans creëren. Die was er in Midden-Oosten, heel fragiel, maar hij was er wel. En nu is die balans er niet meer.” Ook hij zei dat bondgenoten voorspelbaar moeten zijn en trok dat principe door: „Ook als het gaat over handelspolitiek tegen China moeten we samen optrekken”, hield hij de zaal voor. En, gericht tegen ambassadeur Hoekstra: „Europa is the best you can get.”

Verder waren de deelnemers het over de meeste dingen wel eens, zoals over het veranderende veiligheidsbesef in een wereld waar vrede niet meer vanzelfsprekend is. De toon werd pas wat scherper bij de discussie over de vraag: moeten er nieuwe onderzeeboten in Nederland worden gebouwd? Ja, zei regeringspartij VVD volmondig. Ja, als het kan, aldus regeringspartij D66. Ja, zei oppositiepartij FVD, sterker nog: we moeten al het militaire materieel in Nederland bouwen.

Nederland staat op het punt om nieuwe onderzeeboten aan te schaffen dan wel te laten bouwen. Vier partijen zijn voor deze miljardenorder nog in de race, waaronder een combinatie met het Nederlandse Damen. Minister Bijleveld hoopt dat het kabinet de beslissing hierover „nog dit jaar” kan nemen, zei ze.

Beste onderzeeboot voor beste prijs

Bouwen in Nederland schept mogelijk de meeste werkgelegenheid en versterkt hier het zogeheten marinecluster. „Het is essentieel dat we in Nederland bouwen”, zei Tweede Kamerlid André Bosman (VVD), die erop wees dat de huidige onderzeeboot, de Walrus, ook in Nederland is gebouwd. „Dat was de beste onderzeeboot voor de beste prijs.”

Zijn collega Salima Belhaj (D66) was iets voorzichtiger: „Ik ben fan van het marinecluster in Nederland. Het zou mooi zijn als het lukt om de boten hier te bouwen.” Maar bij de aanbesteding zijn ook een Duitse, Franse en Spaanse partij betrokken. „En de procedure om tot een keus te komen, moet zorgvuldig verlopen, al was het maar om andere landen niet de kans te geven om te zeggen: Nederland stuurt deze aanbesteding politiek aan.” En om goed te kunnen uitleggen aan het publiek dat zo’n miljardenuitgave is gedaan „terwijl bijvoorbeeld het verzorgingshuis in de buurt dicht moet.”

Dat laatste vond Tweede Kamerlid Thierry Baudet „een laffe houding”. Het kopen van de onderzeeboten is volgens hem „investeren in onze grandeur”, iets waarvoor we „met zijn allen offers moeten brengen.” Het bouwen van onderzeeboten is daarbij de opmaat naar een industriepolitiek „naar Israëlisch model, waarbij militaire start-ups ook op de commerciële markt kunnen opereren.”