Wie het voor Hongkong opneemt, raakt omzet kwijt

Censuur Westerse ondernemingen maken al snel excuses voor steunbetuigingen aan Hongkong, bang om de gigantische Chinese afzetmarkt kwijt te raken.

In een recente aflevering van South Park wordt personage Randy in China gearresteerd en ‘heropgevoed’.
In een recente aflevering van South Park wordt personage Randy in China gearresteerd en ‘heropgevoed’. Beeld South Park

Zijn dit de nieuwe verhoudingen: als China boos is, censureert het democratische Westen zichzelf en biedt het nederig excuses aan?

Het begint er de afgelopen weken op te lijken. Althans, voor zover het westerse partijen met grote commerciële belangen in China betreft. Hongkong is steeds de steen waar ze over struikelen.

Het begon in augustus met modehuis Versace. Dat had – waarschijnlijk zonder na te denken over de politieke gevoeligheid – Hongkong en Macau als aparte landen aangeduid op een T-shirt, wat leidde tot woede op Chinese sociale media.

De Chinese actrice Yang Mi verbrak haar reclamecontract met Versace en Donatella Versace herself zag zich genoodzaakt om op sociale media te verklaren dat het „nooit haar bedoeling is geweest om te weinig respect te tonen voor China’s nationale soevereiniteit”. Het T-shirt werd uit de handel genomen.

Miljoenen consumenten

Waar de handelsoorlog tussen China en de VS voor velen een abstract conflict is, maakt dit soort incidenten de botsing tussen de twee wereldmachten voor miljoenen consumenten een stuk concreter. Amerikaanse ondernemingen worden steeds voorzichtiger, bang om de gigantische Chinese afzetmarkt kwijt te raken.

Zo werd donderdag bekend dat Apple de app HKmap.live uit zijn appstore heeft geschrapt nadat de Chinese krant People’s Daily had geschreven dat die „onwettig gedrag faciliteert”. Met de app kunnen gebruikers op een kaart van Hongkong de politie-inzet bijhouden. Apple verklaarde dat de app is „misbruikt om politieagenten in hinderlagen te laten lopen”. Daarmee is de openbare orde verstoord en zijn Apples richtlijnen geschonden. Apple behaalt ruim 15 procent van zijn omzet in China en laat er veel iPhones maken.

De Hongkongse gamer Chung ‘Blitzchung’ Ng Wai riep tijdens een interview, met een gasmasker op: „Bevrijd Hongkong, de revolutie van onze tijd!” Beeld Twitter

De zelfrestrictie van bedrijven roept ook weerstand op bij westerse consumenten, wat de omgang met het assertievere China een evenwichtsoefening maakt. Deze week kreeg de Hongkongse gamer Chung ‘Blitzchung’ Ng Wai een schorsing van een jaar van de Californische gameuitgever Activision Blizzard. Hij riep tijdens een interview, met een gasmasker op: „Bevrijd Hongkong, de revolutie van onze tijd!”

Dat Ng Wai een mening heeft, vindt de uitgever prima, maar liever niet tijdens het Grandmasters gametoernooi in Taiwan, waar het interview plaatsvond. Hij moet zijn prijzengeld afstaan. „Alles wat [...] groepen mensen kan schofferen” kan een schorsing opleveren, aldus Blizzard. Het is een vage regel, klagen critici: een vrijbrief om mensen de mond te snoeren.

Online wordt Blizzard overstelpt met berichten van woedende gamers. Is Blizzard een arm van de Chinese censuur? Ook hier zit de verklaring waarschijnlijk in de cijfers: China is een van de grootste gamemarkten en het competitief gamen zit er in de lift. Tegelijk kan Blizzard door de censuur westerse gamers van zich vervreemden.

Leven met de gevolgen

Donderdag werd in Shanghai een basketbalduel gespeeld tussen de Amerikaanse topclubs Los Angeles Lakers en Brooklyn Nets. Vooraf was onzeker of dit door zou gaan, vanwege een rel tussen China en de Amerikaanse basketbalwereld.

Aanleiding was vorige week de oproep „Vecht voor vrijheid, steun Hongkong” in een tweet van Daryl Morey, manager van de Houston Rockets. In reactie op de ophef die toen ontstond verwijderde hij de tweet en verklaarde hij dat het „maar een gedachte” was, wat weer tot verontwaardiging bij Amerikaanse fans leidde.

Adam Silver, voorzitter van basketbalbond NBA, liet hierop weten dat de NBA de vrijheid van meningsuiting beschermt en „zal moeten leven met de gevolgen”.

Lees ook Wie zijn de helden? De demonstranten of de politie?

Die zijn er geweest. Chinese sponsorcontracten van de Rockets zijn opgezegd. De wedstrijd van donderdag is in China niet op tv uitgezonden en niet gestreamd. Media- en fan-evenementen zijn geschrapt, volksliederen voor de wedstrijd werden ook maar weggelaten. Bij de ingang deelden toeschouwers Chinese vlaggetjes uit.

Silvers stellingname wordt als moedig geprezen, maar voor sommigen ging het niet ver genoeg. Amerikaanse Congresleden, van de linkse Democraat Alexandria Ocasio-Cortez tot de rechtse Republikein Ted Cruz, hadden Silver opgeroepen alle NBA-activiteiten in China stil te leggen.

China omarmen

„De VS vinden het ongemakkelijk dat China, als groot land, veel invloed heeft op de levens van Amerikanen”, schrijft de Chinese krant Global Times erover. „En belangrijker: China is niet het land dat ze willen dat het is. [..] De VS moeten leren China te omarmen, hoe moeilijk dat ook zal zijn.”

De makers van de satirische Amerikaanse animatieserie South Park hebben daar gehoor aan gegeven, op hun manier. In een recente aflevering wordt personage Randy in China gearresteerd en ‘heropgevoed’, een medegevangene krijgt een elektrische schok. Als gevolg is South Park nu in China zo goed als weggecensureerd.

Dat overdrijving hun instrument is, kwam de makers goed uit toen zij hun ‘excuses’ maakten. Ze twitterden : „Net als de NBA verwelkomen wij de Chinese censors in onze huizen en harten. Ook wij houden meer van geld dan van vrijheid en democratie. [..] Lang leve de Chinese Communistische Partij! [..] Is het nu goed China?”

Door kritische uitlatingen op Twitter over Hongkong, kwamen ook de promotie-activiteiten van een NBA-duel in China onder vuur te liggen. Foto Hector Retamal/EPA