Recensie

Recensie Theater

De stemmen die ontbraken in succesfilm ‘Lawrence of Arabia’ hoor je nu op het toneel

Theater ‘Lawrence of Arabia’ is een bejubelde film, maar historisch valt er veel op af te dingen. In een humoristische voorstelling voegen theatermakers Marjolijn van Heemstra en Sadettin Kirmiziyüz 25 (!) ontbrekende perspectieven toe.

Scène uit Lawrence of Arabia.
Scène uit Lawrence of Arabia. Foto Sanne Peper

Zonder het perspectief van de kameel is filmklassieker Lawrence of Arabia niet volledig. Terwijl de Britse officier T.E. Lawrence begin vorige eeuw door de woestijn ploegt, is bij zijn kameel geen spoortje van uitputting te ontdekken. Actrice Alidtcha Binazon doet voor hoe een vermoeide kameel eruitziet – nee, inderdaad, dat zie je niet in die film uit 1962.

En zo ontbreken er meer perspectieven: eigenlijk geeft Lawrence of Arabia een eenzijdig en simplistisch beeld van de situatie in het Midden-Oosten, vinden theatermakers Marjolijn van Heemstra en Sadettin Kirmiziyüz. Daarom voegen zij in hun bewerking van de kaskraker, die in de jaren zestig maar liefst zeven Oscars won, zo’n 25 perspectieven toe.

De voorstelling speelt in een speels-vrolijk decor van Sacha Zwiers, met de woestijn op doeken gestikt onder een bolle zon die zich af en toe opblaast boven het toneel. Een diaprojector ratelt intussen beelden uit de film voorbij, of foto’s van locaties en mensen waarop personages zijn gebaseerd.

In een razend tempo halen de vier acteurs de film door de shredder van de werkelijkheid. Waarom werden 23 personen samengebald in één personage? Waar zijn de vrouwen in dit verhaal? Historica Gertrude Bell, die rond dezelfde tijd als Lawrence in het Midden-Oosten was, wordt opgevoerd als het gezicht van de afwezige vrouw én als getuige van een cultuur waar een veelheid aan tradities naast elkaar kon bestaan.

Er wordt fel gediscussieerd over kolonialisme, afkomst en historische (in)correctheid. De vele perspectieven geven problemen waar de acteurs botsen door afwijkende visies; dat veroorzaakt een wrijving die de voorstelling lekker ontregelt.

Met haar tekst heeft Van Heemstra complexe, geopolitieke ontwikkelingen weten te verwerken in een humoristische voorstelling, die de film als opstapje gebruikt om vergeten (of genegeerde) stemmen een podium te geven. Het maakt deze Lawrence of Arabia de bijsluiter die iedere filmkijker zou moeten zien.