Bouw wil wel verduurzamen, maar niet zo snel

Woningmarkt Onder druk van de stikstofcrisis wil de bouwsector eindelijk verduurzamen. Maar hoe snel kan dat? „Een hijskraan schrijf je nou eenmaal niet zomaar af.”

Bij Heiloo moet een nieuwe aansluiting op de A9 komen.
Bij Heiloo moet een nieuwe aansluiting op de A9 komen. Foto’s Novi Zijlstra

Ja, hij heeft een zorgplicht. Herman Reinten, eigenaar van het gelijknamige wegenbouwbedrijf uit Oldenzaal, begrijpt dat er problemen zijn met stikstof in natuurgebieden en dat de politiek zint op maatregelen om de uitstoot te verminderen. Maar sinds de Raad van State oordeelde dat het Nederlands stikstofbeleid niet deugt, krijgt de Twentse aannemer van veel opdrachtgevers te horen – „met name overheden” – dat er „nadere berekeningen” moeten worden gemaakt voordat werk vergund kan worden. Intussen ligt het werk, asfalteren van wegen, onderhoud aan straattegels en -stenen, onderhoud aan rioleringen, stil. „Dat is lastig”, zegt Reinten, „want ik heb ook een zorgplicht voor mijn 650 werknemers.”

Reinten is niet de enige in de bouwsector die de gevolgen van de stikstofuitspraak voelt. Vorige week schreven acht brancheorganisaties uit de bouwwereld dat faillissementen „onafwendbaar” zijn als projecten stil blijven liggen. Brancheorganisatie Bouwend Nederland ziet op korte termijn „acute problemen”. Uit een enquête van de organisatie onder vijfhonderd bouwbedrijven blijkt dat ruim 450 projecten stilliggen, goed voor 15.000 woningen en een omzet van ruim 3 miljard euro. Bijna 17.000 banen staan op de tocht. „Zolang provincies en gemeenten geen vergunningen verstrekken, loopt het aantal stilliggende projecten op”, zegt een woordvoerder. „Dan zul je in de loop van het jaar gaan zien dat bouwbedrijven omvallen en mensen ontslagen worden.”

Bouw van staalfabriek ligt stil

Zo is in Groningen de bouw van een staalfabriek, goed voor driehonderd banen, stilgelegd. De stikstofcrisis was de trigger voor uitstel van minimaal een jaar, zegt Arno Westerhof, operationeel directeur van staalbedrijf Van Merksteijn. „Het speelveld is een stuk ingewikkelder geworden. Dit is een heel zuur verhaal.”

De plannen die het kabinet vorige week vrijdag presenteerde om uit de stikstofcrisis te komen, veranderen daar weinig aan, stelt de sector. Het kabinet en de provincies stellen dat per 11 oktober, deze vrijdag, de vergunningprocedures hervat kunnen worden nu nieuwe regels zijn afgesproken. Zo moet van tevoren worden aangetoond dat projecten geen stikstof uitstoten of dat stikstof geen effect heeft op nabijgelegen natuurgebieden.

De Aannemersfederatie Nederland (AFNL), die zo’n 1.200 aannemersbedrijven vertegenwoordigt, vraagt zich echter af of gemeenten en provincies de procedures weer oppakken. „Ik hoop van wel, maar ik ben bang dat het nog te onduidelijk is waar vergunningen aan moeten voldoen”, zegt een woordvoerder.

De bouwers hebben hun hoop voor een snelle oplossing gevestigd op de – ook door het kabinet voorgestelde – ‘drempelwaarde’, die bepaalt dat projecten waar de uitstoot onder die waarde blijft een vergunning krijgen. Veel bouw- en infraprojecten zouden vermoedelijk onder zo’n grens blijven, denkt de bouwsector. Premier Mark Rutte zei echter vorige week dat het vaststellen van zo’n waarde nog tot het eind van het jaar gaat duren.

Bovendien is het de vraag of een drempelwaarde overeind blijft in de rechtszaal, zegt Jan Willem Erisman, tot 1 oktober hoogleraar integrale stikstofstudies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „De Raad van State heeft gezegd: er mag geen stikstofuitstoot meer bij zolang geen maatregelen genomen worden die de stikstof aantoonbaar vermindert. Ook niet een klein beetje.”

Eerst te weinig geld, daarna te druk

De enige oplossing voor de korte termijn, zegt Erisman, is dat het kabinet „snel stikstofbeleid invoert dat op lange termijn voldoende reductie laat zien zodat de natuur beschermd wordt. Dan pas heeft ook het invoeren van een drempelwaarde een kans.”

De bouwsector moet ook naar zichzelf kijken, zegt Andy van den Dobbelsteen, hoogleraar climate design & sustainability aan de TU Delft. „Ze hebben de problemen deels zelf veroorzaakt, door de afgelopen jaren steeds op traditionele wijze te blijven bouwen. Tijdens de crisis was er te weinig geld, daarna was het te druk. Terwijl je toch een keer moet verduurzamen.”

Volgens Van den Dobbelsteen is winst te behalen in het verduurzamen van het gebruik en het transport van bouwmaterieel, door elektrische vrachtwagens en hijskranen te gaan gebruiken. Ook de fabricatie van bouwmateriaal kan duurzamer. „Het maken van beton en staal zorgt voor veel stikstofuitstoot, daar moeten biobased materialen in de plaats komen.” Ook zouden aannemers in bouwplannen meer rekening kunnen houden met de aanleg van natuur. Hij noemt verduurzaming een geleidelijk proces. „Een hijskraan schrijf je nou eenmaal niet zomaar af.”

Ook volgens Bouwend Nederland wordt het tijd dat de sector verduurzaamt. „Te lang hebben we verduurzaming met de mond beleden”, zegt de woordvoerder. Hij wijst er echter op dat er bijvoorbeeld nog maar weinig elektrisch aangedreven bouwmaterieel beschikbaar is en pleit voor een tijdelijke noodmaatregel. De brancheorganisatie krijgt daarin bijval van hoogleraar Van den Dobbelsteen: „Als de regering het slim aanpakt, keurt het nu alle al ingediende vergunningaanvragen goed. In ruil daarvoor vragen ze de bouwbedrijven de uitstoot in die projecten waar mogelijk te verminderen en hun stikstofuitstoot binnen één of twee jaar te compenseren. Dat kan een stimulans zijn voor de sector om eindelijk duurzaam te gaan bouwen.”

Aannemer Rienten zegt daar al „volop mee bezig te zijn”. Maar volgens hem is de huidige situatie „onwerkbaar. Waarom moet er meteen met onderhoud worden gestopt? We stoppen toch ook niet meteen met het schilderen van het huis? Of met eten? Ik kan dit aan niemand uitleggen.”

Met medewerking van Arjen Schreuder