Door de tango kunnen Finnen écht dicht bij elkaar zijn

Dans De Argentijnse passie ontbreekt, maar de doorgaans gesloten Finnen zijn dol op de tango. „Het gaat over gemis, verlangen, en het is een makkelijke manier om de letterlijke behoefte aan menselijke warmte op te vullen.”

Foto Kuvauspalvelu Salopino

Met bezwete voorhoofden staan Hanna-Mari Tuunanen en Kari Laakkonen te stralen in een danszaal in de zuidelijke stad Tampere. De dertigers hebben net, voor de tweede keer in korte tijd, het nationale kampioenschap tango gewonnen. Finse tango, welteverstaan.

Nergens in Europa is de van oorsprong Argentijnse dans de afgelopen eeuw zo blijven plakken als in Finland. „We kunnen in de tango veel van onze emotie kwijt. Je vergeet even alles om je heen”, zegt Tuunanen.

Finnen zijn over het algemeen gesloten; gehard door donkere dagen en winterse omstandigheden, is de volksaard terughoudend te noemen, grenzend aan verlegen. Doordat licht en donker onevenredig over het jaar verdeeld zijn, is de hang naar melancholie groot.

Dat kan een reden zijn geweest dat het land vanaf de vroege twintigste eeuw gegrepen werd door het tangovirus. Zozeer zelfs dat de Finnen in de decennia erna hun eigen versie ontwikkelden, die nu wordt beoefend door naar schatting een half miljoen mensen.

„Wat normaal gesproken voor ons Finnen ingewikkeld is, kan bij het dansen van de tango wel: we kunnen dicht bij elkaar zijn”, verklaart dansleraar Juhani Tahvanainen, die geldt als een autoriteit op het gebied van de Finse tango. „Het gaat over gemis, verlangen, en het is een makkelijke manier om de letterlijke behoefte aan menselijke warmte op te vullen.”

Nadat reizende muzikanten uit Buenos Aires de dans hadden geïntroduceerd, werd in 1914 de eerste Finse tangocompositie van Emil Kauppi, een leerling van de beroemde Finse componist Jean Sibelius, opgevoerd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog en vooral in de twee decennia erna deed zich in Finland een ware „tango boom voor”, zegt Sakari Hyrkkö. Hij is lid van Vallilan Tango, een band uit hoofdstad Helsinki, die in 2005 aan de basis stond van een flinke opleving van de Finse tango. Die werd aangejaagd door „hipsters in Helsinki”, die in de oude Finse tangocultuur een manier vonden om zich te uiten, ook wat betreft kledingkeuze.

Het nummer ‘Yön pitkät tunnit’ van de Finse tangoband Vallilan Tango.

Hun stijl verwijst naar de jaren 50 en 60, toen mensen op het Finse platteland op zoek waren naar vertier én een partner. „In veel dorpen werden danspaviljoens uit de grond gestampt”, vertelt Hyrkkö, vlak voor het optreden van Vallilan Tango in Tampere. „In die jaren was er op het Finse platteland helemaal geen behoefte aan rock-’n-roll. Wie iets moderns probeerde, kreeg letterlijk een mes in de podiumplanken geprikt: ‘Tango. Nu.’ Het kwam zelfs voor dat bands in elkaar geslagen werden.”

Extreme verlegenheid

De Argentijnse versie was eigenlijk te moeilijk en ook een beetje te expressief voor de gemiddelde Fin, dus werden er elementen van de eenvoudigere foxtrot (slow-slow-quick-quick) toegevoegd. De theatrale bewegingen van de Argentijnen werden geloosd, terwijl de begeleidende muziek lokale invloeden meekreeg en daardoor volgens de kenners wat ‘marcheerderiger’ klinkt dan het origineel.

Tango werd daardoor snel populair en na de oorlog bijna van levensbelang voor de Finse man, vooral op het platteland. Gehavend teruggekeerd van het front, moest er een boerderij draaiende gehouden worden. Een partner was daarbij onontbeerlijk.

En van de man werd dan het initiatief verwacht. Hyrkkö: „Door zijn vaak extreme verlegenheid was het voor de Finse boer moeilijk om aan een vrouw direct over te brengen wat hij werkelijk voor haar voelde.”

Dus namen de band en vooral de zanger in het danspaviljoen die taak voor hun rekening. „Die zanger vertolkte wat de man niet kon uitspreken. Die gaf de vrouw een kijkje in de ziel van die zwijgzame man.”


Foto Kuvauspalvelu Salopino

Foto Kuvauspalvelu Salopino
Foto Kuvauspalvelu Salopino
Foto’s Kuvauspalvelu Salopino

Uit die traditie is een hele bibliotheek aan bekende, maar vaak ook vergeten tangoliederen ontstaan, gezongen in het Fins. Vallilan Tango wil die traditie levend houden. Bandlid Antti Alavuotunki is „de historicus” van het gezelschap en zoekt waar hij kan naar vergeten melodieën en teksten uit de decennia rond de Tweede Wereldoorlog.

„De teksten zijn bijna zonder uitzondering nogal dramatisch van aard”, zegt Alavuotunki. „Nummer vijf op onze setlist van vandaag gaat over de lange uren van de nacht, waarin de zanger niet kan slapen door al zijn liefdeszorgen. Alles oogt grijs, het is herfst in zijn hoofd.”

Die referentie aan seizoenen komt vaak terug in de Finse tango, zegt Hans Wessels, de zanger van Vallilan Tango. Dat uitgerekend de zanger van de populairste tango-act in Helsinki een Nederlander is, is stom toeval. Wessels, die al twintig jaar in Finland woont, raakte daar verzeild vanwege de liefde. Toen de band in 2005 op zoek was naar een zanger, kwamen ze via zijn toenmalige partner uit bij jazzmusicus en leraar Wessels.

„Mijn toenmalige schoonvader zette eens een cassette op en zo kwam ik in contact met de Finse tango. Daarna zong ik die liedjes ook regelmatig tijdens de karaoke. Dat vonden veel mensen wel aardig klinken en zo ben ik bij de band beland. „Dat Nederlandse accent vinden de meeste mensen lekker exotisch. Ik moet ook alle teksten nog letterlijk op papier voor mijn neus hebben, want Fins is zó ingewikkeld. En iedereen praat in Helsinki Engels, dus ik spreek het nog steeds niet bepaald vloeiend. Gelukkig is het wel een heel fonetische taal. Je kunt letterlijk oplezen wat er staat.”

Seizoenen voelen

Hoe langer je in Finland woont, hoe beter je de hang naar melancholie en dus ook de liefde voor tango gaat begrijpen, vindt Wessels. „Je begint die seizoenen op een gegeven moment echt te voelen. We weten nu dat de winter eraan komt. Die wetenschap werkt door in je gemoedstoestand.”

Foto Kuvauspalvelu Salopino

In de hal waar het tango-kampioenschap plaatsvindt, is de gemiddelde leeftijd ergens in de vijftig. De populariteit van de Finse tango is niet meer constant, het komt nu in golven, zoals de opleving die ruim tien jaar geleden in Helsinki begon.

Toch vreest dansleraar Tahvanainen, zelf inmiddels 70 jaar oud, geenszins dat de Finse tango ooit uitsterft. De winnaars van het kampioenschap, de dertigers Tuunanen en Laakkonen, ziet hij als vertegenwoordigers van een nieuwe generatie, die samen met anderen de traditie levend zullen houden. En zelf reist hij nog altijd binnen én buiten Finland rond om nieuwe instructeurs op te leiden.

„Het is een belangrijk deel van onze cultuur en er zijn meer dan genoeg mensen die zich er voor inzetten. Ik heb de indruk dat er de laatste jaren juist meer gedanst wordt. Door de tango kunnen wij Finnen voelen. Sommige mannen zeggen tegen mij: het is mijn kans op een 3 minute love story.” En Tahvanainens inschatting is dat daaraan in een land als het zijne eeuwig behoefte blijft.