‘Tbs’ers uit frustratie ontsnapt’

Ontsnappingen Pompekliniek Door personeelskrapte in de tbs-sector blijven bijvoorbeeld verlofaanvragen langer liggen, zeggen advocaten die tbs’ers bijstaan.

„Vaste behandelaren vinden is moeilijker. Er is werk genoeg in de zorg, mensen kiezen sneller voor een andere baan”, zegt Petra de Maar, woordvoerder van TBS Nederland.
„Vaste behandelaren vinden is moeilijker. Er is werk genoeg in de zorg, mensen kiezen sneller voor een andere baan”, zegt Petra de Maar, woordvoerder van TBS Nederland. Foto Olivier Middendorp

Drie ontvluchte tbs’ers in ruim één maand tijd. Dat zijn er echt te veel, vond de Nijmeegse Pompekliniek, die deze week alle verloven van patiënten tot maandagochtend introk. „Nu maatregelen”, eiste ook de burgemeester van Nijmegen in lokale media. „Om te zorgen dat dit niet meer gebeurt.”

Lees ook: Pompestichting stelt onderzoek in na reeks ontsnappingen

Begin september zou een tbs’er zijn ontsnapt via het raam van een separeercel. De andere twee waren op een fiets vertrokken tijdens begeleid verlof. Alle drie zitten inmiddels weer vast. De laatste, Ronald van Z., werd woensdag opgepakt in Parijs. De incidenten staan los van elkaar, zegt de kliniek, maar tbs-advocaten zien één constante: frustratie.

De eerste, Dennis P., wilde met zijn ontsnapping overplaatsing afdwingen, zegt zijn advocaat Jan-Jesse Lieftink. Het verlof van P. was eerder opgeheven vanwege ongeoorloofd gedrag, hij was teruggeplaatst, naar een separeercel, maar hij vreesde dat zijn aangevraagde overplaatsing te lang zou duren. Zijn ontvluchting ging met mes en vork – „via een raampje”. En Ronald van Z. was gefrustreerd omdat hij vond dat zijn behandeling niet snel genoeg ging, zegt zijn advocaat Job Knoester. Aan de Gelderlander zou Van Z. hebben geschreven dat de kliniek „onderbezet” is, hij „nauwelijks therapie” krijgt en verloven „te vaak worden uitgesteld”.

Herkenbare geluiden, zeggen beide advocaten, die veel tbs’ers bijstaan. Deels ligt het aan patiënten zelf, sommigen kunnen vanwege een stoornis moeilijk met teleurstelling omgaan. Maar ze merken óók dat er door personeelsgebrek in de tbs wachtlijsten zijn voor therapieën die soms weer nodig zijn voor een verlofaanvraag. En dat door het hoge personeelsverloop verlofaanvragen langer blijven liggen, en dus vrijheden later worden toegekend. „En dat maakt patiënten gefrustreerd”, zegt Knoester. „Want uiteindelijk gáát het ze om vrijheid.”

„Vorige week nog”, zegt Lieftink. „Sprak ik met een cliënt in een netwerkoverleg over verlof toen de behandelaar plots zei ‘Ik werk hier vanaf morgen niet meer’. Oké, maar wie gaat dan verlof aanvragen?” „Ik hoor cliënten over zeven verschillende behandelaars in korte tijd”, zegt Knoester. „En elke nieuwe behandelaar is eindverantwoordelijk en wil éérst een eigen inschatting maken, met een eigen behandelplan.”

Vacatures

Personeelskrapte is in de tbs-sector een bekend probleem. Vorige maand nog legde personeel van Hoeve Boschoord tijdelijk het werk neer vanwege zorgen over onderbezetting - en daardoor onveilige situaties. Hetzelfde geluid klonk eerder in de Oostvaarderskliniek. En het probleem dreigt groter te worden nu het aantal tbs-opleggingen sinds 2017 voor het eerst in jaren stijgt.

Volgens een inventarisatie van TBS Nederland, waarin alle klinieken zijn vertegenwoordigd, staan bij de grotere klinieken permanent „drie tot twintig” vacatures open. „Diensten op de groepen krijgen klinieken nog wel gevuld, deels met uitzendkrachten van gespecialiseerde bureaus”, zegt woordvoerder Petra de Maar. „Vaste behandelaren vinden is moeilijker. Er is werk genoeg in de zorg, mensen kiezen sneller voor een andere baan. Zzp’ers vullen de gaten, maar die zijn duur en worden door klinieken altijd zo snel mogelijk vervangen.” Het verloop is daardoor groter dan in de voorgaande jaren.

Of daarmee de frustratie onder patiënten toeneemt is onduidelijk. Uit cijfers blijkt dat in ieder geval - nog - niet, zegt De Maar. De gemiddelde behandelduur van tbs’ers is niet toegenomen, „die ligt nog altijd onder de acht jaar”. En ook het aantal ‘onttrekkingen’ – niet of niet tijdig terugkomen van verlof – is onder de in totaal 1.300 tbs’ers minimaal: 30 op 70.000 ‘verlofbewegingen’ in 2018. En ‘voorvallen’, zoals geweld tussen patiënten onderling of tegen personeel, of smokkel van drugs, telefoons, kwamen altijd al met regelmaat voor. Ze staan per maand genoemd op de site van Dienst Justitiële Inrichtingen. Overzichtscijfers zijn niet openbaar.

Er gaat ook best veel goed in de tbs, zeggen advocaten Knoester en Lieftink. Klinieken zijn beter geworden in het maken van stappenplannen en patiënten die vastlopen wenden zich makkelijker tot behandelaren of directie. Maar wat ze ook zien is een „verkramping” na elk incident dat de media haalt. Onder politieke druk trekken klinieken verlofaanvragen in, of plaatsen ze twee begeleiders op één patiënt. Lieftink: „En dat leidt weer tot meer frustratie onder tbs’ers, en mogelijk juist tot méér incidenten. Terwijl, helemaal veilig krijg je het toch niet.”