Met gekweekte tumor voorspellen of chemo aanslaat

Geneeskunde Dankzij een kweektumor is te voorkomen dat patiënten met darmkanker een nare chemo krijgen die toch niet helpt.

Gekweekte mini-tumoren.
Gekweekte mini-tumoren. Foto S.N. Ooft en M. Mertz

Voor het eerst is het gelukt vooraf te voorspellen of een chemotherapie wel of niet gaat aanslaan bij kankerpatiënten. Nederlandse onderzoekers kweekten in het laboratorium mini-tumoren uit tumorweefsel van patiënten met uitgezaaide darmkanker. Daarop konden ze verschillende medicijnen eerst „uitproberen” om te zien of ze in staat waren de tumorcellen te doden. Hun resultaten verschenen woensdag in het blad Science Translational Medicine.

„Het doel is de mensen eruit te kunnen pikken bij wie de tumoren zeker niet gaan reageren op een bepaalde chemotherapie”, zegt oncoloog Emile Voest van het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam, die het onderzoek leidde. „Met deze test vooraf hopen we deze patiënten de nare bijwerkingen van een therapie te besparen die hen toch niet zal helpen.”

Weerbarstige biologie

Hoewel de nieuwe methode succesvol voorspelt bij wie het middel irinotecan zeker géén effect zal hebben, biedt de test als de mini-tumor op het middel reageert nog geen garantie dat het in de patiënt wél zal aanslaan. Ook blijkt de mini-tumortest niet voorspellend voor de werking van chemotherapie met 5-fluorouracil en oxaliplatin, een therapie die meestal eerste keus is voor patiënten met uitgezaaide darmkanker. „De tumorbiologie is weerbarstig”, zegt Voest. „Mogelijk werkt het niet bij deze chemokuur omdat in de celkweek het afweersysteem en andere omringende cellen ontbreken, die mogelijk bijdragen aan de effectiviteit van deze chemotherapie.”

Toch kan de mini-tumortest wel nut hebben voor patiënten die in overleg met hun arts irinotecan overwegen, zegt Voest. „Van dit middel is bekend dat het slechts bij een op de vijf patiënten aanslaat. Dus het risico op overbehandeling is groot. Het gaat in Nederland schat ik om vijfhonderd tot duizend patiënten per jaar.”

Experimentele medicijnen

In deze eerste studie met de mini-tumortest met 61 patiënten bleek het lastig om ook van iedere deelnemer mini-tumoren te groeien. Bij een derde lukte dat niet. „We nemen een biopt van de uitgezaaide tumor uit een lymfeklier of de lever, maar soms zit daarin te weinig weefsel voor de kweek”, zegt Voest.

De test zal zich nu in grotere groepen patiënten moeten bewijzen, voordat hij ook echt buiten onderzoeksverband beschikbaar komt. De onderzoekers hopen dat de mini-tumortest uitgebreid kan worden naar andere soorten kanker en dat er in de toekomst ook de werking van experimentele medicijnen op kan worden getest, voordat ze aan de patiënt worden gegeven.