Opinie

Aanrecht

In 010

Anna Blaman mag op veel respect rekenen in de stad waar ze tijdens haar korte bestaan woonde. Let maar op: op 25 oktober houdt Nelleke Noordervliet een Anna Blamanlezing bij het literaire festival Woordnacht in Arminius. En tien jaar geleden kreeg de vrijgevochten lesbo-schrijfster een monument aan de Heemraadssingel: een levensgrote motorfiets.

Maar gedurende Blamans leven (1905-1960) haalde Rotterdam haar literaire dochter ongenadig door het slijk. Kenners herinneren zich het door inktbroeders georganiseerde Blaman-tribunaal zeventig jaar geleden in een volgepakte Beurs. Aanleiding: haar nieuwe bestseller Eenzaam avontuur. Maar wat was nu precies het motief van deze ‘collegiale’ lynchpartij?

Woordnacht-directeur Hans Sibarani probeerde er onlangs in een lezing nieuw licht op te werpen. Het was, zei hij, niet haar homoseksualiteit, zoals nu vaak wordt aangenomen. Ten eerste werd die destijds in literaire kring al breed aanvaard, en ten tweede is over dat onderwerp in het typoscript van het tribunaal nauwelijks iets terug te vinden.

Anna Blaman heeft ook een monument aan de Heemraadsingel Foto Nico Naeff

Wel deinde het tribunaal listig mee op de golf van woede in christelijke kring over lesbische passages in Eenzaam avontuur. De toen nog zeer katholieke Volkskrant schreef: „Een aanslag op goede smaak en vooral levensbeschouwing.”

Maar het motief van het tribunaal lag, volgens de spreker, op het vlak van jalousie de métier. Sibarani betoogde dat vooraanstaande auteurs als Vestdijk, Bordewijk en Van Vriesland Blamans talent hoger achtten dan dat van menig mannelijk collega. Dat stak sommigen pijnlijk. Vooral schrijver Albert Helman, die ooit door Blaman slecht was gerecenseerd. Toevallig of niet trad uitgerekend hij tijdens het tribunaal op als openbaar aanklager.

De organisatoren hadden de rechtszaak gelanceerd als een schertstribunaal, een goedbedoelde reclamestunt voor de Boekenweek 1949. Maar wie Sibarani hoorde, proefde heel iets anders. Eenzaam avontuur was, in de woorden van aanklager Helman, „onsamenhangend, imbeciel, burgerlijk, lelijk en armoedig.” Vaten vol venijn werden publiekelijk over de bestseller-auteur uitgestort. Sibarani: „Blaman moest terug naar het aanrecht. Dat was het ware sentiment achter dit tribunaal.”