Turkije voert luchtaanvallen uit op grensstad Noordoost-Syrië

Het offensief van Turkije, gericht tegen de Koerden, is begonnen met luchtaanvallen op de stad Ras al-Ayn in het noordoosten van Syrië. Er zouden al burgerslachtoffers zijn gevallen.

Rook na een Turkse luchtaanval in het Syrische grensstadje Tell Abyad.
Rook na een Turkse luchtaanval in het Syrische grensstadje Tell Abyad. Foto Bulent Kilic/AFP

Turkije is begonnen met een militaire operatie in Noordoost-Syrië, het gebied dat in handen is van de voornamelijk door Koerden gedomineerde Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF). De Turkse president Recep Tayyip Erdogan schrijft woensdagmiddag op Twitter dat ‘Operatie Vredesbron’ bedoeld is om de „terroristen uit het gebied te verdrijven en een veilige zone te creëren, waardoor Syrische vluchtelingen kunnen terugkeren naar hun land”.

Het offensief van Turkije, dat is gericht tegen de Koerden, is begonnen met luchtaanvallen op de grenssteden Ras al-Ayn, Tell Abyad en Qamishli in het noordoosten van Syrië. De aanvallen worden ondersteund met artillerievuur. Ook zou Ain Issa, bijna veertig kilometer van de grens af, onder vuur zijn genomen. Volgens Turkse media zou inmiddels ook zijn begonnen met een grondoffensief.

Een woordvoerder van de SDF meldde dat de luchtaanvallen worden uitgevoerd in gebieden met veel burgers en dat er „grote paniek is onder de mensen”. Er zouden al enkele burgerslachtoffers zijn gevallen, maar hoeveel is niet bekend. Daarnaast doet de SDF een oproep aan de VS en bondgenoten om het luchtruim af te sluiten, om de Turkse bombardementen tegen te gaan. Volgens persbureau Reuters zijn al veel mensen op de vlucht geslagen.

Twee Syrische milities die door Turkije worden gesteund hebben zich ook voorbereid op de aanval, het Syrische Nationale Leger in Aleppo en het Nationale Bevrijdingsfront in Idlib. De Koerden hebben eerder aangekondigd zich te verdedigen als het tot een aanval zou komen. Volgens het Turkse persbureau Anadolu zijn er vanuit Syrië raketten afgevuurd op een Turks grensstadje.

Terugtrekking militairen VS

De Turkse operatie volgt op de terugtrekking afgelopen maandag van Amerikaanse militairen langs de Syrisch-Turkse grens. De SDF, die de macht hebben in Noordoost-Syrië en worden geleid door de Syrisch-Koerdische militie YPG, waren een bondgenoot van de Verenigde Staten in de strijd tegen Islamitische Staat (IS). De Koerden vinden dat zij door de VS in de steek zijn gelaten.

Turkije ziet de Syrisch-Koerdische YPG als een bedreiging omdat de groep nauw gelieerd is aan de Turks-Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Eerder op woensdag meldde persbureau Bloomberg al op basis van een Turkse overheidsbron dat een kleine groep Turkse militairen de grens al was overgestoken. Zij zouden onderweg zijn naar de Syrische dorpen Tal Abyad en Ras al-Ayn. Officieel ontkende Turkije eerder op de dag nog dat dat zo was. Ook zouden zes Amerikaanse militaire voertuigen naar de Syrische grensstad Kobani zijn getrokken, mogelijk om een aanval daar te voorkomen.

Illustratie NRC studio

Turkse ambassadeur ontboden

De Amerikaanse Senaat overweegt sancties tegen NAVO-lid Turkije in te stellen. Daar zou genoeg steun voor zijn binnen de Senaat - zelfs om een eventueel veto van president Trump te blokkeren. De Amerikaanse president heeft in een reactie gezegd dat hij de aanval veroordeelt en een „slecht idee” vindt. Trump verdedigt zijn besluit om Amerikaanse soldaten langs de Syrisch-Turkse grens terug te trekken. „Vanaf dag één dat ik de politieke arena betrad, maakte ik duidelijk dat ik niet wil meedoen aan deze eindeloze, zinloze oorlogen - vooral die waar de Verenigde Staten niet van profiteren.”

De Europese Unie drong er woensdag op aan dat Turkije zijn militaire actie stopzet. De EU verwerpt de plannen van Ankara om een ‘veilige zone’ te creëren in Noordoost-Syrië en zegt daar geen hulp te zullen bieden. Ook de Tweede Kamer in Den Haag wil overleg over de vraag of het kabinet maatregelen moet nemen tegen Ankara. Stef Blok, de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, heeft de Turkse ambassadeur in Den Haag ontboden. „Nederland veroordeelt het Turkse offensief in Noordoost-Syrië”, aldus Blok. „Wij roepen Turkije op de ingeslagen weg niet te vervolgen.”

De VN-Veiligheidsraad, die bestaat uit de vijf permanente leden VS, VK, Frankrijk, China en Rusland en tien niet-permanente leden, komt donderdag bijeen om het conflict te bespreken. Daarnaast heeft Egypte de Arabische Liga, een organisatie van 22 Arabische landen, opgeroepen om bij elkaar te komen. Secretaris-generaal van de VN, Antonio Guterres vraagt alle partijen in Noordoost-Syrië om maximale terughoudendheid te betrachten en burgers te ontzien. Ook Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van de NAVO, heeft Turkije dringend verzocht om „de regio niet verder te destabiliseren”.

Lees ook: VS maken weg vrij voor Turkse inval Syrië

Rusland heeft als bondgenoot van Syrië laten weten zich niet te willen mengen in het conflict. Wel heeft Moskou zich, net als Iran, uitgesproken tegen militair ingrijpen door Turkije. De Russische president Poetin heeft woensdag in een telefoongesprek met Erdogan gezegd dat Turkije de territoriale integriteit van Syrië moet respecteren en moet voorkomen dat het vredesproces in Syrië vastloopt. Eerder belden ook Erdogan en president Trump met elkaar.

Bufferzone

Erdogan dreigt al maanden met een offensief tegen de Koerden en stuurde tienduizenden militairen en tanks naar de grens met Syrië. Maar onderhandelingen met de VS over het creëren van een bufferzone in het noordoosten van Syrië hielden het militair ingrijpen tot nu toe tegen. In augustus werd er een akkoord gesloten tussen de VS en Turkije, maar uiteindelijk is dat alsnog mislukt. Door de terugtrekking van de VS werd de weg vrijgemaakt voor een Turkse aanval.

De Turkse president zegt de Koerden te willen verdrijven en een veilige zone te willen creëren, die de territoriale integriteit van Syrië intact laat. Ankara is van plan om ongeveer twee miljoen Syrische vluchtelingen in de zone te vestigen. In totaal zijn er nu nog zo’n 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije, die zijn gevlucht voor het conflict in Syrië dat al meer dan acht jaar voortduurt.

Experts vrezen dat een Turkse aanval de kans vergroot op een opleving van IS in het gebied. Hoewel IS officieel verslagen is, heeft de terreurbeweging nog veel aanhangers in het gebied. Daarnaast zitten er duizenden buitenlandse IS-strijders gevangen, en de vraag is wat er nu met hen gaat gebeuren. Gevreesd wordt dat sommigen van hen vrijkomen en eventueel terugreizen naar Europa.

De VS hebben de EU meerdere keren gevraagd om de kalifaatgangers terug te halen en in eigen land te berechten, maar de meeste EU-landen zijn niet op dat verzoek ingegaan. Nog altijd worstelen veel landen, waaronder Nederland, met de vraag wat er met uitreizigers gedaan moet worden.

Correctie (10 oktober 2019): in een eerdere versie van dit artikel is de naam van de Turkse militaire operatie in Noord-Syrië verkeerd vertaald als Operatie Vredeslente. Het moet zijn: Operatie Vredesbron. Hierboven is dat aangepast.