Recensie

Recensie Theater

Slimme theaterbewerking van ‘Animal Farm’ hint naar Trump en Johnson

Jeugdheater Met haar bewerking van ‘Animal Farm’ toont Marije Gubbels hoe snel democratie kan omslaan naar totalitarisme. Rop Verheijen steelt de show als de verpersoonlijking van het kwaad.

‘Zwijnenstal’ weet op slimme wijze het verhaal van George Orwells klassieker ‘Animal Farm’ naar het hier en nu te vertalen.
Zwijnenstal’ weet op slimme wijze het verhaal van George Orwells klassieker ‘Animal Farm’ naar het hier en nu te vertalen. Fotograaf Sanne Peper

De dieren op de boerderij hebben het helemaal gehad met hun onderdrukkers. Als hun leider, het oude varken King, wordt geëxecuteerd, breekt de revolutie los en worden de mensen verjaagd. Maar: wat dan? Hoe bouw je vanuit het niets een democratie op? En hoe bescherm je de waarden waarop de revolutie is gebouwd?

In haar bewerking van Animal Farm volgt auteur en regisseur Marije Gubbels de klassieker van Orwell vrij nauwgezet, maar weet ze de roman in de details op slimme wijze naar het hier en nu te vertalen. Hoewel de ideeënstrijd tussen de idealist Hagel (Ilse Warringa) en de tiran-in-spe Admiraal (Rop Verheijen) nog altijd duidelijk gebaseerd is op de opkomst van het Stalinisme, heeft de manier waarop Admiraal de macht grijpt vooral in de beginfase ook veel weg van het hedendaagse populisme van Donald Trump en Boris Johnson.

Geleidelijk voert Admiraal het moderne populistische stappenplan door: eerst gouden bergen beloven (een machine die het leven voor iedereen beter zal maken) om vervolgens met behulp van nepnieuws, alternatieve feiten en, op de momenten dat het echt moet, politiegeweld (de honden van de boer) iedere vorm van weerstand onder de voet te lopen. De effectiviteit van deze strategie maakt Zwijnenstal tot een beklemmende ervaring: haarscherp toont Gubbels aan hoe veel alertheid er nodig is om je tegen demagogen te kunnen wapenen, en hoe makkelijk een continue stroom van retorisch geweld democratische basisprincipes kan ondermijnen.

Hoewel het personage Admiraal nergens van enige psychologische diepgang wordt voorzien, brengt Verheijen zijn verpersoonlijking van het kwaad met satanisch genoegen tot leven. Hij combineert de ijdelheid van Trump met de Teflon-glimlach en het vocabulaire van Mark Rutte, en weet de portee van Zwijnenstal zo nog subversiever te maken: je hoeft niet in een totalitaire staat te wonen om door je politieke leiders te worden belogen en uitgebuit.