‘Oliemannetje’ Remkes moet orde scheppen in Den Haag

Den Haag Johan Remkes is aangesteld als waarnemend burgemeester in Den Haag. Het is een van de weinige politieke ambten die hij nog niet heeft vervuld.

Johan Remkes tijdens een coalitieoverleg over stikstof.
Johan Remkes tijdens een coalitieoverleg over stikstof. Foto Koen van Weel / ANP

Wat heeft Johan Remkes nog níét gedaan? De VVD’er was al eens commissaris van de koning, vicepremier, minister, staatssecretaris. Hij was Tweede Kamerlid, gedeputeerde in Groningen, statenlid, gemeenteraadslid, voorzitter van de liberale jongerenorganisatie JOVD.

Wat hij nog níét was: Eerste Kamerlid, want dat mislukte. En burgemeester. Dat wordt de 68-jarige Remkes nu wel, als waarnemer in Den Haag.

Deze woensdagmiddag hebben de Haagse fractievoorzitters een kennismakingsgesprek met hem. Als er geen grote bezwaren tegen Remkes zijn, zal de commissaris van de koning in Zuid-Holland hem benoemen.

Lees ook over de bestuurscrisis in Den Haag: Na de gemeenteraad verloor ook de stad het vertrouwen in Krikke

Remkes’ belangrijkste taak wordt de rust terugbrengen in bestuurlijk Den Haag na het vertrek van burgemeester Pauline Krikke en een vertrouwensbreuk in de coalitie waar twee wethouders van Groep de Mos/Hart voor Den Haag worden verdacht van corruptie. Er moet nu een nieuwe coalitie komen. Op het stadhuis heerst onrust onder ambtenaren – al een half jaar heeft de stad bijvoorbeeld geen gemeentesecretaris.

Oliemannetje

Remkes lijkt het ideale oliemannetje. Hij staat bekend als onverschrokken en als iemand die geen lastige klus uit de weg gaat. En mensen nemen dingen van hem aan die ze eigenlijk liever niet horen.

Zo was hij voorzitter van twee commissies die zich het afgelopen jaar bogen over heikele thema’s op het Binnenhof: het staatsbestel en de stikstofuitspraak van de Raad van State. De VVD’er toonde zijn onafhankelijke aard door te pleiten voor onder meer een rechtstreekse verkiezing van de kabinetsformateur en de invoering van een bindend correctief referendum. Zijn eigen partij moet daar niets van hebben. Maar Remkes zei dat hij het „een bloody shame” zou vinden als er niets met zijn aanbevelingen zou gebeuren.

Daarnaast leidt Remkes het Adviescollege Stikstofproblematiek, dat twee weken geleden met voorstellen kwam om de uitstoot van stikstof te verminderen. Het is een thema waar het kabinet-Rutte III moeilijk uitkomt en waar Remkes impopulaire maatregelen moest aanwijzen.

Ook als commissaris van de koning in Noord-Holland (2010-2018) ging Remkes moeilijke dossiers niet uit de weg. Bij zijn aantreden speelde, net als nu in Den Haag, een integriteitskwestie. VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers had zich laten omkopen door vastgoedbedrijven en grondbezitters. Remkes kondigde meteen aan álle ontwikkelingsprojecten van zijn partijgenoot te laten onderzoeken. Hij sprak van ‘operatie schoon schip’.

Lees ook over de rol van Remkes de column van Tom-Jan Meeus

Zo zichtbaar was hij lang niet altijd. Als minister (2002-2007) was Remkes een gewaardeerde, maar wat fletse bestuurder. Zijn collega Piet Hein Donner (CDA, Justitie) viel veel meer op. Díé werd gebeld als actualiteitenprogramma’s iets wilden weten over terreur of veiligheidsdiensten. Al vielen de AIVD en politie onder verantwoordelijkheid van Remkes. Partijgenoten klaagden over zijn gebrek aan visie en bevlogenheid.

Groninger pur sang

Remkes is een Groninger pur sang. Hij groeide op in Zuidbroek, ten noorden van Veendam, als zoon van een tuinder. Hij kreeg, zo vertelde hij eerder aan NRC, van zijn ouders mee dat „je hard moet werken voor je geld”. „Dat heeft mij gevormd.”

Agrariër wilde hij niet worden, Remkes ging economie studeren in Groningen en werd lid van de JOVD. Niet in de stad, maar in Zuidlaren: „Daar waren de meisjes leuker. Minder formeel.”

Tweemaal kreeg hij de kans om naar het Binnenhof te gaan, maar hij bleef liever in het noorden politiek actief. Toen VVD-partijleider Frits Bolkestein hem in 1993 wel naar de Tweede Kamer wist te lokken, bleef hij nog fractieleider in de Groningse gemeenteraad.

Maar hij gold inmiddels ook als een ervaren bestuurder met uitstekende politieke contacten. Al na één periode als Tweede Kamerlid werd hij staatssecretaris van Volkshuisvesting (al zei hij zelf liever ‘Wonen’). En in het kabinet-Balkenende I was Remkes, minister van Binnenlandse Zaken, te midden van ruziënde LPF’ers een baken van bestuurlijke stabiliteit.

Laconieke indruk

Na de moord op Theo van Gogh in 2004 kantelde het beeld. Zo moest Remkes dat jaar uit de media vernemen dat een van de hoofdverdachten van de terreuraanslagen in Madrid Nederland had genoemd als doelwit van Al-Qaida. Als minister maakte hij vaak een laconieke indruk. Toen de hulpdiensten eens via radio en televisie te horen kregen dat het Binnenhof en Schiphol extra werden beveiligd in verband met terreurdreiging, waren ze boos op Remkes dat hij hen niet vooraf had ingelicht. Hij zag dat anders: „Ik schakel de hulpdiensten pas in op het moment dat er daadwerkelijk iets dreigt te gebeuren”, zei hij. „Dan gaan hun draaiboeken in werking.”

Zijn ervaringen en karaktereigenschappen komen nu van pas. Den Haag is geen gemakkelijke stad om burgemeester van te zijn: nog los van de grote verschillen tussen ‘veen en zand’ (arm en rijk) is het de hofstad, de regeringsstad, de ambassadestad. Een stad met multinationals én met Syriëgangers. En in Den Haag wordt iedere dag gedemonstreerd.

Als minister maakte Remkes ook massale demonstraties (van ambtenaren) mee. Hij was er niet bang voor. Tegen NRC zei hij in die tijd: „Ik heb zin in het Malieveld. Ik trek wel een regenjas aan. En als ze beginnen met gooien, gooi ik terug.”

Correctie (9 oktober 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Remkes opgroeide in Zuidhorn. Hij groeide echter op in Zuidbroek. Dat is hierboven aangepast.

Dit artikel is op woensdag 9 oktober om 19.55 uur geactualiseerd, nadat bekend was geworden dat Johan Remkes definitief is aangesteld als waarnemend burgemeester.