NRC checkt: ‘Luchtvaart veroorzaakt 0,1 procent stikstofdepositie’

Dat twitterde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vorige week. Sommige twitteraars verweten het ministerie leugenachtigheid.

Foto Getty Images/iStockphoto

De aanleiding

Goed nieuws voor de luchtvaart: de sector mag dan veel kritiek krijgen omdat de luchtvaart met grote hoeveelheden CO2 klimaatopwarming in de hand werkt, de sector is in ieder geval maar verantwoordelijk voor 0,1 procent van de stikstofdepositie in Nederland. Dat bleek althans uit een grafiekje dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op 4 oktober via Twitter de wereld instuurde. Aan de luchtvaart zou het dus niet liggen dat er nu veel bouwprojecten stilliggen vanwege de hoge stikstofuitstoot in Nederland. En dat terwijl demonstrerende boeren zich vorige week juist deels tegen de luchtvaart richtten.

Het handige overzicht – ‘waar komt stikstof eigenlijk vandaan?’ – leidde tot veel ongeloof en boze reacties. Is de luchtvaart echt verantwoordelijk voor zo’n klein deel van de depositie? Verschillende Kamerleden vermeldden dat dit slechts de stikstof betreft die tot en met ongeveer één kilometer hoogte wordt gemeten – slechts een klein deel van de hoogte die vliegtuigen bereiken.

Twitter avatar MinIenW Ministerie IenW Waar komt stikstof eigenlijk vandaan? #stikstof https://t.co/00gy082LjC

Waar is het op gebaseerd?

Het ministerie geeft meetinstituut RIVM op als bron. Navraag daar maakt duidelijk dat het gaat om resultaten uit het jaarlijkse onderzoek naar stikstofdepositie (stikstof die neerslaat, dus niet de uitstoot) in Nederland. Daar maakt ook de commissie-Remkes, die de afgelopen tijd uitzocht hoe de ‘stikstofimpasse’ doorbroken kon worden, gebruik van.

In de cijfers valt luchtvaart onder ‘overig verkeer’ (2,2 procent van de depositie), maar voor het ministerie van I&W zijn de data verder uitgesplitst. Dan kom je voor de luchtvaart uit op 0,1 procent – maar dat is inderdaad een cijfer gebaseerd op vliegen tot en met 914 meter (3000 voet) hoog. In de praktijk tel je dan alleen het landen, opstijgen en taxiën van vliegtuigen mee.

En, klopt het?

Die grens van 914 meter klinkt misschien raar, maar deze is niet willekeurig gekozen door het RIVM. Internationaal gezien wordt die hoogte vaker gebruikt voor het modelleren van lokale luchtvaartuitstoot. Het is een methode van de ICAO, de VN-organisatie voor luchtvaart, gebaseerd op het idee dat de atmosfeer rond de 3000 voet een ander karakter krijgt – je overstijgt de zogenaamde ‘menglaag’. Er vindt dan minder uitwisseling plaats met de onderste 900 meter. Stikstofoxides die boven dat punt worden uitgestoten, worden daar redelijk snel in chemische reacties afgebroken, bevestigt hoogleraar stikstofstudies Jan Willem Erisman van de Vrije Universiteit per e-mail. Wel kan de feitelijke grens enigszins wisselen, afhankelijk van bijvoorbeeld de tempertuur en het tijdstip van de dag. En kleine hoeveelheden slaan wel met regen neer – maar je kan dan niet meer goed achterhalen of die stikstof uit de luchtvaart afkomstig is.

Ook de stikstofuitstoot (dus niet de depositie) van de luchtvaart meet het RIVM tot op 914 meter. Over het algemeen nemen wetenschappers aan dat van alle stikstof die de luchtvaart wereldwijd uitstoot ongeveer 8 procent onder die grens van 914 meter valt. De overige 92 procent slaat dus niet zomaar neer op de aarde. Overigens is de luchtvaartuitstoot onder de 914 meter goed voor ongeveer 1 procent van de totale stikstofuitstoot in Nederland.

Er is ook nog een ander getal dat de ronde doet en tot veel verwarring leidde. Het CBS meldde in 2017 dat de Nederlandse luchtvaart verantwoordelijk is voor 14 procent van de stikstofoxide-uitstoot (stikstof minus de ammoniak uit de landbouw). Dat cijfer was al snel favoriet onder twitteraars die het ministerie van I&W leugenachtigheid verwijten. Maar die 14 procent gaat om de totale uitstoot van de Nederlandse luchtvaart als onderdeel van de nationale economie: het bevat geen buitenlandse maatschappijen die over Nederland vliegen, en het bevat wél uitstoot die Nederlandse maatschappijen in het buitenland veroorzaken.

Conclusie

Dat de luchtvaart voor 0,1 procent van de stikstofdepositie in Nederland verantwoordelijk zou zijn, is de uitkomst van een modelberekening. Het getal is zo laag omdat alleen de stikstofuitstoot tot en met 914 meter wordt meegerekend. Hoewel het misschien ongeloofwaardig klinkt, valt er veel te zeggen voor zo’n aanpak omdat stikstofoxides zich doorgaans boven deze grens anders gedragen en relatief snel worden afgebroken. Toch is het onvermijdelijk dat er stikstof van boven deze grens uit de luchtvaart op de grond terechtkomt, en wisselt de hoogte van de grens in de praktijk ook. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar.