Opinie

Moraal is een luxe, een luchtbel

Joyce Roodnat Joyce Roodnat ging naar ‘Joker’ en wilde meteen weer. Ze ziet er een rouwklacht in over weerloosheid. En vindt het een meesterlijke film.

Joyce Roodnat

Geef toe, Batman is een tuthola. Och wat wil hij het goede, och wat is hij rijk en onbegrepen. Zijn eeuwige vijand de Joker fleurt de boel tenminste een beetje op. Hij is de super-antiheld die bestaat om de morele heroïek van Batman bij te lichten. Nu heeft hij zijn eigen film: Joker, het verhaal van een mislukte clown die droomt van een carrière als stand-up comedian. Maar deze Joker is een tijdbom. Die gaat af en de hel breekt los. En Batman dan? Die doet niet mee. Oftewel: de moraal is uitgeschakeld.

Ik vind Joker een meesterlijke film. Ik zag hem en wilde meteen weer. Hij is geïnspireerd op de razernij van Taxi Driver zeggen ze. Regisseur Todd Phillips zelf zegt het trouwens ook. Maar voor mij is Joker een nazaat van Modern Times (1936), het piece de résistance van Charles Chaplin. De Joker kijkt naar die film, ziet Charlie rolschaatsen langs de rand van een afgrond en even is hij gewoon een geamuseerde man, zonder spoor van waanzin. Het is de enige keer in de hele film. Toeval? In een goed kunstwerk is niets toeval. Leg ik het erin? Misschien. Een goed kunstwerk nodigt uit tot interpreteren.

Charlie is een romantische ziel met de motoriek van een meisje. Hij doet altijd het goede, ook al rijdt hij soms een scheve schaats en nooit valt hij in de afgrond. De Joker echoot Chaplins motoriek en zijn omstandigheden. Hij is een mikpunt in schilderachtige armoede, maar hij moet zich handhaven in de stadsjungle en valt in de afgrond. Zijn lachen is huilen. Krijgt hij klappen dan ziet hij bont en blauw. En de fluwelen wreedheid van de high and mighty doet de deur dicht. De Joker verbergt zijn gezicht in schmink, wreekt zich en wordt de held van een woedende massa relschoppers.

Joaquin Phoenix in ‘Joker’. Foto Niko Tavernise

Vernielen mag niet en moorden is weerzinwekkend. Dat spreekt vanzelf – als dat het punt zou zijn, zijn we snel klaar. Het gaat om iets anders, hier wordt gepuzzeld over het effect op gewone mensen van supermachthebbers die alleen geïnteresseerd zijn in hun eigen positie. Zie Boris Johnson, zie Donald Trump, zie Silvio Berlusconi. In die zin is Joker een politieke film.

Maar ik zie er toch allereerst een intieme rouwklacht in over weerloosheid, met de moraal als luchtbel. Een overzichtelijk onderscheid tussen goed en kwaad kun je vergeten, Joker gaat over kwaad en nog kwader. Over het goed dat kansloos is. Of een dwerg. Hoe dat zit met die dwerg? Bekijk deze film en besef dat de allerzwakste afhankelijk is van vriendelijkheid van de Joker. En die bestaat, tegen alle berichten in. Even is hij een goed mens, ook al druipt het bloed van zijn handen.