Albert Verlinde over Lazarus: ‘Ik wilde het echte geluid van David Bowie en de Ivo van Hove-versie’

Lazarus Bevreemdend, overtuigend en verbijsterend: Lazarus van David Bowie en Ivo van Hove is geen standaard musical. Als het aan Albert Verlinde ligt, volgen meer van dit soort artistieke musicals.

Thomas Newton (Dragan Bakema) en Elly (Noortje Herlaar) in Lazarus.
Thomas Newton (Dragan Bakema) en Elly (Noortje Herlaar) in Lazarus. Foto Jan Versweyveld

Met een blik op het podium tijdens de repetities van Lazarus in het DeLaMar Theater in Amsterdam is direct duidelijk dat hier geen standaard musical wordt ingestudeerd. Midden op het podium staat een scherm waarop de scènes die in het theater worden opgevoerd, tegelijkertijd ook op het doek draaien. Naast het scherm staat Noortje Herlaar met een blauwe pruik. Ze speelt, afgewisseld met Lottie Hellingman, Elly, de assistente van hoofdpersonage Thomas Newton. Elly vraagt aan Newton (Dragan Bakema) of hij koffie wil. Snel daarna komen drie andere spelers het toneel op. Een meisje met eenzelfde blauwe pruik als Elly loopt voorop. De vrouw die volgt, vertelt aan Newton dat ze hem gaat naspelen. Newton is geschrokken. „Wat heeft dit te betekenen?” Het meisje antwoordt: „Het is je laatste gesprek met Mary Lou [zijn oude geliefde red.]. Zie het als therapie.” Newton staat halverwege een zin op en stapt weg van het opgevoerde stukje. „Waarom heb jij je haar eigenlijk blauw geverfd?”, vraagt hij aan Elly.

Meteen blijkt: hier lopen verschillende verhaallijnen door elkaar. Ongrijpbaar, bevreemdend maar ook indrukwekkend, vonden recensenten van Lazarus na de première in New York. De musical speelde vier jaar geleden voor het eerst op Broadway, onder leiding van Ivo van Hove die ook in Amsterdam de regie doet. The Guardian schreef: „Het is onmogelijk om niet te worden overtuigd en verbijsterd.” NRC repte over „Bowies hypnotiserende universum”. The New York Times had het over een „verwarrende wirwar van puzzelstukjes” en „een gevoel van ontwrichting”.

Lees ook dit interview: Ivo van Hove blijft graag een raadsel, ook voor zichzelf

De trailer voor musical Lazarus:

Albert Verlinde, directeur van Stage Entertainment Nederland, zag de musical een paar jaar geleden in Londen. „Ik wist niet precies waar ik naar zat te kijken. Ik snapte niet alles direct. Maar ik vond het prachtig, echt onvergetelijk.” Die musical moest naar Nederland komen, dacht Verlinde. Maar binnen Stage Entertainment reageerden weinig mensen enthousiast. „We hebben grote producties als The Lion King, Mamma Mia en Anastasia in onze theaters staan en dan kom je met zo’n a-typische musical. Ik heb hier voor moeten knokken. Ik moest veel mensen overtuigen..”

De argumenten? „Musical is net als film. Je kan naar Intouchables, en Das Leben der Anderen, maar ook naar de Marvel-films. Zo moet het ook in de musicalwereld zijn. Mijn hart klopt voor dit soort artistiekere producties. Maar het publiek moet zo’n voorstelling wel weten te vinden. Als dat met een artistiekere musical zou kunnen, dan is dat een productie die door David Bowie is geschreven en door Ivo van Hove is geregisseerd, dacht ik.”

David Bowie als alien

David Bowie speelde in de jaren zeventig de hoofdrol in de film The Man Who Fell to Earth waarin een alien, Thomas Newton, naar de aarde komt en zich als mens vermomt. Op aarde wordt hij verliefd op een meisje, Mary Lou. De musical Lazarus is het door Bowie bedachte vervolg op die film en pikt het verhaal van Newton dertig jaar later op. Hij is een hoopje mens geworden, verslaafd aan de drank en nog steeds gepijnigd door liefdesverdriet om Mary Lou. In zijn gedachten ontmoet hij een 15-jarig meisje. Door haar stelt hij fundamentele vragen over het leven.

Actrice Noortje Herlaar: „Bowies muziek zit vol existentiële vragen. Dat voel je ook in de musical. Wat doen we hier met zijn allen? Hoe moeten we omgaan met de dood?” Herlaar begreep niet alles in het script direct. „Maar deze musical gaat leven als je het gaat spelen en dan begin je alle verschillende lagen te ervaren. Deze musical is als een kunstwerk, iedereen kan er z’n eigen dingen in zien.”

Herlaar moest zelf aan de bak voor haar rol als Elly. De actrice werd bij het grote publiek bekend om haar rol in Mary Poppins en om de stem van Anna in de Nederlandse versie van Disney-film Frozen. Bij Mary Poppins zong ze anders, lichter en soms ook klassieker. „Ik ben op zoek gegaan naar een andere klank voor Lazarus.”

Actrice Noortje Herlaar zingt Bowie’s ‘Changes’ tijdens de Uitmarkt:

Ze had de afgelopen zes weken zangles bij Eva Wilms, de vaste zangcoach van Stage Entertainment. De week van de première is ze enkel de gevraagde ‘Bowie-sound’ nog aan het verfijnen. Herlaar zendt twee audiobestanden om haar transformatie te laten horen. De eerste heet ‘licht gezongen’ en klinkt inderdaad, licht, met soms wat stukjes zang in de ‘kopstem’, maar ook met een prettig vinnige klank. Maar het verschil met het tweede bestand, de ‘Lazarus-manier’, is substantieel. Herlaar zingt krachtiger en urgenter. Teksten komen doelgericht en kernachtig uit haar mond. En tegelijkertijd klinkt ze gevoeliger, laat ze veel meer van haar binnenwereld horen.

„In andere musicals ging ik voor de veiligheid in de hoogte naar een lichtere kleur, om niet over te slaan. Maar dat zou niet gepast zijn bij deze musical. Dit zijn rock- en popsongs. Je wilt niet dat het publiek hoort: hé, ze schakelt tussen technieken. Daarnaast, mijn personage varieert nogal in ruigheid en intensiteit, ik moet echt rocken op het toneel. Je wilt dan zo direct mogelijk zingen.”

Rockgeluid

De Amerikaan Henry Hey bewaakt de sound van de musical in Amsterdam. Hij orkestreerde met Bowie de liedjes voor Lazarus in New York en was ook betrokken bij de Londense versie van de musical. Het rockgeluid is belangrijk, zegt hij. „Dan blijft het wel trouw aan het karakter van de nummers van Bowie. En het geeft meer drama, energie en leven aan de musical.”

Hey repeteert drie weken voor de première met de band op het hoofdkantoor van Stage Entertainment. Ze spelen het lied ‘Love is Lost’, een lied dat Bowie in 2013 uitbracht. In het midden van de zaal staat muzikant Bastiaan Mulder met zijn elektrische gitaar in zijn handen. Op zijn oren een koptelefoon. „Toen we hier de eerste keer bij Stage kwamen repeteren stond op de deuren ‘orkest Lazarus’. Huh, orkest? Wij zijn echt geen orkest, we zijn een band. Maar het is wel logisch, want de meeste musicals hebben wel een orkest.”

Hey zocht juist expres naar muzikanten die normaal niet in het theater optreden. „Muzikanten die elke avond in het theater spelen, treden vaak niet op in bars en voelen daardoor de rock- en popsound minder. Maar”, benadrukt hij, „Bowie heeft de nummers gemengd naar de musical, niet de musical naar de nummers.”

Lees ook: Ivo van Hove bij Zomergasten

Dat blijkt wel bij de repetitie. Het begin van de originele uitvoering van ‘Love is Lost’ begint terloops met ritmisch klappende handen, ondersteund door elektronisch getik. Tijdens de repetitie heeft ‘Love is Lost’ juist een sterk aangezette intro gespeeld door drum, toetsen en gitaren, met nadrukkelijk aangeslagen en aflopende akkoorden. Dan valt de stilte, waarna de band vervolgens in een hoger tempo dan in het origineel, met een dreigende beat en orgelmuziek Thomas Newton bij zijn zielskreet ondersteunt.

De liedjes zijn in het Engels, de gesproken teksten in het Nederlands. Lazarus werd al eerder buiten Amerika, Engeland en Australië opgevoerd in Denemarken en Duitsland, maar met vertaalde liedteksten en niet in de oorspronkelijke versie. In Nederland staat de originele productie. Verlinde: „Ik wilde het echte geluid van Bowie en de Ivo-versie, zo simpel was het. En we hopen zo ook de Bowie-fan te trekken natuurlijk.”

Want of het publiek de musical wat gaat vinden is spannend voor Verlinde. „Om Lazarus winstgevend te maken moeten er zo’n 100.000 mensen komen kijken. Stage heeft eerder een keer de artistiekere musical Billy Elliot geproduceerd en daarbij is het ons niet helemaal gelukt om het grote publiek te bereiken. We voeren nu een andere campagne. Voor Anastasia zitten we bij Shownieuws, RTL Boulevard, Koffietijd en Beau, voor Lazarus bij De Wereld Draait Door, Pauw en zelfs Vrije Geluiden.” Inmiddels zijn er 75.000 kaarten voor Lazarus verkocht.

De musicalproducent wil de avontuurlijke theaterbezoekers trekken, van wie een deel misschien soms zelfs op het genre neerkijkt en dat associeert met eendimensionale verhalen – tot frustratie van de musicalwereld. Herlaar: „Ivo van Hove zegt altijd: is het theater met een verhaal en wordt erin gezongen, dan is het musical.”

Tegelijkertijd, Lazarus is ook wel echt een verandering in het aanbod van Stage Entertainment, de grootste musicalproducent van Nederland. Verlinde: „We blijven natuurlijk de andere producties houden. Die zijn net zo leuk en belangrijk. Sterker nog, we hebben ook die musicals nodig om deze voorstellingen te kunnen maken. Dus het AFAS Circustheater blijft voor de grote producties, het Beatrix Theater zal de plek zijn voor de dans- en feestmusicals. Maar als het aan mij ligt wordt het DelaMar inderdaad het theater voor de echt artistieke producties.”