EU-adviseur: ‘Het baasje is verantwoordelijk, óók voor slimme machines’

Catelijne Muller Hoe hou je al die slimme apparaten onder controle? Gewoon met de bestaande regels, zegt Catelijne Muller, topadviseur van de EU.

Bij het distributiecentrum van bol.com wordt AI gebruikt om de goederenstroom in kaart te brengen.
Bij het distributiecentrum van bol.com wordt AI gebruikt om de goederenstroom in kaart te brengen. Foto Niels Wenstedt/ANP

Na de Verenigde Staten, China, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Finland en talloze andere landen heeft ook Nederland sinds deze dinsdag een Actieplan voor Artificiële Intelligentie. Het grote verschil tussen de AI-strategie van EU-lidstaten en die van landen als de VS en China, is dat de Europese landen hameren op verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie (KI). Ook de Nederlandse investeringen – een miljard euro van het Rijk en een miljard van het bedrijfsleven – zijn, volgens richtlijnen van de Europese Commissie, expliciet bedoeld voor „ethisch, sociaal en maatschappelijk verantwoorde toepassing van AI”.

De risico’s zijn niet gering. Volgens een gangbare definitie is kunstmatige intelligentie niets anders dan het automatiseren van intelligente systemen. Maar wat als de zelfsturende auto op hol slaat en iemand aanrijdt, het algoritme de verkeerde medicijnen voorschrijft, gezichtsherkenning ontaardt in massa-surveillance en een autonoom wapen onschuldige burgers onder vuur neemt?

Catelijne Muller, topadviseur van de EU, houdt zich met zulke vragen bezig. Zij is een van de aanjagers van het Europese debat over het reguleren van kunstmatige intelligentie en oprichter van ALLAI, een stichting die verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie wil stimuleren. Als rapporteur van de AI-studiegroep van de EESC, de sociale partners van Europa, gaf ze in 2017 het startschot voor de Europese aanpak voor veilige en kunstmatige intelligentie.

Lees ook ons artikel over het actieplan voor kunstmatige intelligentie: Miljarden moeten AI-toptalent weer naar Nederland halen

Het kabinet spreekt de ambitie uit tot de koplopers op het gebied van kunstmatige intelligentie te willen behoren, maar er kleven serieuze risico’s aan de technologie. Moet Nederland die koploperspositie wel willen?

„We moeten het niet benaderen als een race. Toepassingen van kunstmatige intelligentie kunnen zo ingrijpend zijn dat het belangrijker is dat we het goed dan dat we het snel doen.

„Een race impliceert ook dat we allemaal in één richting lopen, maar er is niet één doel. Wat zou dat moeten zijn, dat we kunstmatige intelligentie in de toekomst alles laten beslissen?”

Staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken, CDA) stelt dat de investeringen als doel hebben „dat we niet geleefd worden door deze technologie, maar die voor ons laten werken”. Goed uitgangspunt?

„Daar ben ik heel blij mee. Ik hoop alleen dat we niet het wiel opnieuw gaan uitvinden. Het actieplan staat bol van nieuw onderzoek naar de maatschappelijke impact van de technologie, terwijl op dat gebied al zoveel werk is verzet. Je kunt nu niet een jaar of twee onderzoek gaan doen. Zo verliezen we kostbare tijd.

Lees meer over hoe computergestuurde algoritmen ons dagelijks leven bepalen in de serie De Formule

„Het kabinet kondigt ook allerlei ‘experimenten’, terwijl al in 69 gemeenten gebruik gemaakt wordt van voorspellende systemen, een vorm van KI. Het is sowieso nogal laat om nu pas te gaan kijken of die ‘experimenten’ in overeenstemming zijn met onze ethische waarden.”

Hoe ziet goede regulering van KI eruit?

„We vergeten weleens dat allerlei wetten en regels gewoon van toepassing zijn op de technologie. Aansprakelijkheidsregels bijvoorbeeld. Als een hond een kind bijt, stel je niet de hond maar het baasje aansprakelijk. Dat geldt ook voor schade veroorzaakt door kunstmatige intelligentie. Of neem regels op het gebied van transparantie. De gemeente heeft de plicht beslissingen en uitspraken te motiveren, terwijl voorspellende opsporingssystemen, zoals de gemeente Rotterdam gebruikte om fraude mee op te sporen, vaak werken als een black box. Het is vaak voldoende om nieuwe toepassingen te toetsen aan bestaande regels.”

Is het reëel voor een landje als Nederland om China en de VS op dit gebied te willen bijbenen?

„We moeten samen met andere Europese landen optrekken. Europa is de grootste markt van de wereld, en daarmee een macht van betekenis. Het is relevant voor de hele wereld als Europa grenzen stelt aan producten. Neem de Europese privacywetgeving AVG. We zien nu al dat die wordt overgenomen door Amerikaanse staten.”