Zelfs de Britse breiclub maakt sjaals met klimaatstrepen

Opwarmingsgrafiek Kranten en tijdschriften maken wereldwijd gebruik van de klimaatstrepen van een Britse wetenschapper. „Urgente boodschap met simpele middelen.”

De Nederlandse opwarmingsgrafiek
De Nederlandse opwarmingsgrafiek Beeld Ed Hawkins

Je ziet het in één oogopslag. En dat is precies de kracht van de Warming Stripes, de opwarmingsstrepen. Simpeler – en mooier – kun je de temperatuursverandering sinds 1850 nauwelijks weergeven. Rond die tijd begon de mensheid steeds grotere hoeveelheden broeikasgassen in de atmosfeer te dumpen. Deze grafiek (een woord dat niet helemaal recht doet aan de reeks gekleurde strepen) laat de gevolgen daarvan zien. Langzaam verkleuren de jaren, met af en toe een kleine terugslag, van diepblauw naar donkerrood.

Ed Hawkins, klimaatwetenschapper aan het National Centre for Atmospheric Science van de Universiteit van Reading, bedacht de grafiek anderhalf jaar geleden. Wetenschappers communiceren volgens Hawkins over hun vak vooral veel met andere wetenschappers. „Maar als we de boodschap aan een breed publiek willen overbrengen”, zegt hij in een telefoongesprek, „moet dat met eenvoudige middelen. Met een beeld dat iedereen kan begrijpen”.

De warming stripes voldoen aan die eis. Het Urban Complexity Lab in Potsdam gaf Hawkins daarom eerder dit jaar een prijs voor succesvol design. UCLAB spreekt van ‘een innovatief, minimalistisch design’, dat desondanks heel precies de urgentie van de boodschap weergeeft.

Hawkins hecht zeer aan die precisie. Hij begrijpt best dat er een risico zit aan versimpeling. „Het is belangrijk dat we voorzichtig zijn”, zegt hij. „De eenvoud mag nooit ten koste gaan van de feiten. De onderliggende wetenschap moet duidelijk zijn. En dat is bij de warming stripes het geval. De temperatuurreeks van de afgelopen 150 jaar is bekend en klopt.”

Rechtenvrij

Een groot aantal media – variërend van de Portugese krant Público tot het Britse opinieweekblad The Economist, en van de Finse krant Helsingin Sanomat tot rocktijdschrift Kerrang! Magazine – heeft de strepen intussen gebruikt, vaak op de cover, als illustratie bij een klimaatverhaal.

Hawkins is daar blij mee. Hij hoopt dat zijn beeld breed wordt verspreid. Daarom gebruikt hij op Twitter de hashtag #showyourstripes en maakte hij een website waar iedereen de grafiek kan downloaden. Behalve de warming stripes voor de aarde als geheel, zijn daar ook strepen per land. Ze mogen rechtenvrij worden gebruikt. Zo kwamen de strepen in het Duitse Freiburg, een van de groenste steden van Europa, op een tram terecht over de volle lengte, liet een Tesla-rijder in de VS zijn auto overspuiten in klimaatstrepen, en diende de grafiek als een gigantisch decor voor een popconcert in Reading. Zelf verkoopt Hawkins via de website zazzle.co.uk posters, sokken, dassen, oorbellen, shawls, leggings en flip-flops met warming stripes (de opbrengst gaat naar een goed doel).

„De stripes kunnen helpen om het gesprek over klimaatverandering op gang te brengen”, zegt Hawkins, net als andere slimme grafieken die hij bedacht. „Is het niet geweldig dat een Britse breiclub sjaals maakt met de strepen? En tijdens het breien wordt er veel gepraat over klimaatverandering. Dat debat is hard nodig, zodat mensen het gevaar van de opwarming gaan begrijpen, beseffen wat de gevolgen zijn. En dus ook bereid zijn de noodzakelijke maatregelen te nemen.”

Welke maatregelen? Daarover wil Hawkins als wetenschapper liever niet te veel zeggen. „We geven politici de informatie die zij nodig hebben. Maar zij maken de keuzes. Het Klimaatakkoord van Parijs is geen wetenschap. Het is een politiek besluit om de broeikasgasemissies fors te reduceren.”

Hawkins weet ook wel dat in de klimaatwetenschap nog lang niet alles duidelijk is, er bestaan nog grote onzekerheden. Maar volgens hem kun je daar op verschillende manieren naar kijken. Het betekent in ieder geval niet dat we moeten wachten met beleid. „Onzekerheid is fundamenteel voor de wetenschap – en betekent iets anders dan in het dagelijks leven. Voor het gewone publiek kun je onzekerheid ook vertalen naar wat we juist wél weten. Er bestaat onzekerheid over snelheid van de temperatuurstijging, maar we zijn er wel van overtuigd dat die stijgt en zal blijven stijgen als we ons gedrag niet veranderen.”

De klimaatmodellen gaan uit van een zekere bandbreedte voor de opwarming. Het kan meevallen, maar het kan dus ook net zo goed tegenvallen, waarschuwt Hawkins. „Die onzekerheid dwingt ons om voorzichtig te zijn. Volgens het voorzorgsprincipe moeten we alles in het werk stellen om te voorkomen dat het allerergste scenario uitkomt.”