Timmermans en Vestager hebben grote plannen voor klimaatbeleid en tech

EU-hoorzittingen Frans Timmermans en Margrethe Vestager willen felgroen klimaatbeleid en een sterke Europese techsector verwezenlijken. Dinsdag werden ze gehoord door het Europees Parlement.

Uitvoerend vicepresident Frans Timmermans kreeg tijdens de zitting meermaals bijval.
Uitvoerend vicepresident Frans Timmermans kreeg tijdens de zitting meermaals bijval. Foto Francois Lenoir / Reuters

Frans Timmermans houdt felgroen betoog

Timmermans krijgt als uitvoerend vicepresident onder Von der Leyen een cruciale rol bij het vormgeven van een European Green Deal.

Luister je dinsdagavond naar Frans Timmermans, dan hoor je in zijn verhaal veel vertrouwde dingen. Een anekdote over zijn achtergrond als nazaat van Limburgse mijnwerkers. Een appèl te denken aan de toekomst van onze kinderen. Allerhande voorbeelden, van hoe Europees beleid het leven van mensen concreet kan raken. En ook de souplesse waarmee hij tussen de verschillende Europese talen schakelt verrast inmiddels niet meer.

Toch is het een andere Timmermans, die dinsdagavond door het Europees Parlement (EP) gehoord wordt. Als uitvoerend vicepresident wordt hij in de nieuwe commissie onder leiding van Ursula von der Leyen verantwoordelijk voor het klimaatbeleid, een terrein waarop Timmermans zich eerder nooit profileerde. Timmermans overziet een ‘groen cluster’ van commissarissen, maar bovenal krijgt hij een cruciale rol bij het vormgeven van een European Green Deal, waarmee het continent wereldwijd voorop moet lopen in de energietransitie.

En dus houdt Timmermans voor het parlement een felgroen betoog dat niet zo lang geleden als behoorlijk radicaal zou zijn gezien. „We moeten nu de lat hoger leggen en grotere ambitie tonen”, zei Timmermans. „Dat kunnen wij. We hebben de vaardigheden, de knappe koppen én de politieke wil!”

Zo makkelijk als tijdens zijn hoorzitting zal Timmermans het de komende jaren niet krijgen

Die politieke wil voor vooruitstrevend klimaatbeleid is er, onder invloed van activisten en een schuivend maatschappelijke debat, in Brussel inderdaad steeds sterker. Bij de presentatie van zijn ambitieuze plannen – het versneld terugdringen van emissies, het stimuleren van biodiversiteit, een ‘carbon tax’, het opnieuw aanplanten van bossen – krijgt Timmermans van de meeste parlementariërs bijval, meermaals een extra aansporing en een enkele keer applaus.

Lees ook: Het Europees Parlement stookt de grill flink op

Zo makkelijk als tijdens zijn hoorzitting zal Timmermans het de komende jaren niet krijgen. Een groen verhaal mag inmiddels applaus oogsten, het betekent niet dat iedereen de uitvoering ervan zal staan aanmoedigen. Iets daarvan zag je al tijdens de zitting, in de kritische vragen over het meekrijgen van de industrie en het beschermen van de agrarische sector. Maar de weerstand tegen ambitieus klimaatbeleid zal nog sterker zijn in de Europese Raad, waar de lidstaten de plannen moeten goedkeuren. Het EP mag misschien ietsje groener zijn, in de raad liggen de verhoudingen anders. Zeker voor het geld voor het Just Transition Fund, miljarden waarmee Timmermans burgers die door de energietransitie benadeeld worden wil compenseren, zal hij hard moeten strijden.

Enerzijds moet Timmermans de voortrekker zijn, die ook onwillige lidstaten, sectoren en burgers meekrijgt in de groene revolutie. Maar hij moet ook behendig opereren, op een continent waar nog lang niet alle partijen overtuigd zijn van de urgentie. En een te activistische lijn helpt daarbij niet.

Margrethe Vestager verdedigt ambitieuze plannen

Ze moet een strategie ontwikkelen voor de Europese techsector. Kan deze ijzeren bestuurder nog eerlijk oordelen over Big Tech?

Vicevoorzitter Margrethe Vestager maakt zich klaar voor de hoorzitting. Foto Aris Oikonomou / AFP

Het simpelste antwoord dat Margrethe Vestager geeft, ergens halverwege de drie uur dat ze door het Europees Parlement ondervraagd wordt, zegt misschien wel het meest.

„Dat klopt”, zegt Vestager, „dat is hartstikke ambitieus”.

De vraag was of ze zich niet een groot doel had gesteld, met het plan in de eerste honderd dagen van haar commissariaat een strategie voor kunstmatige intelligentie te schrijven. Zou ze niet eerst met alle belanghebbenden in gesprek moeten?

„Het luisteren zullen we snel moeten doen”, antwoordt Vestager dan. „We hebben haast.”

Het is de nuchtere zelfverzekerdheid waarmee Vestager de afgelopen jaren tot een machtige tegenstander van Big Tech uitgroeide. Verantwoordelijk voor mededinging, voerde ze strijd tegen de Amerikaanse techreuzen als Google en Microsoft.

Kan Vestager zich inspannen voor een sterkere techsector en tegelijk oordelen over eerlijke concurrentie?

Die taak zal ze, zo benadrukte Vestager dinsdag, met dezelfde „inzet en toewijding” blijven doen. Maar tegelijk moet de Deense, die van commissievoorzitter Von der Leyen de pakkende opdracht ‘Europe fit for the digital age’ meekreeg, het continent nu ook gaan opstuwen in de digitale vaart der volkeren. Het is Vestager die, als één van de drie ‘uitvoerend vicevoorzitters’, een strategie moet ontwikkelen voor een sterkere Europese techsector. In vergelijking met die van de VS of China stelt de Europese aanpak nog weinig voor. En dat raakt ook de veiligheid, bijvoorbeeld als het gaat om de digitale infrastructuur. Binnen Europa klinkt de roep om een duidelijker industriepolitiek steeds luider.

Maar hoe verhoudt die rol zich tot die van neutrale scheidsrechter? Kan Vestager zich inspannen voor een sterkere techsector en tegelijk oordelen over eerlijke concurrentie? Levert het geen belangenconflict op, wanneer ze als beschermvrouw van digitaal Europa een Amerikaanse techbedrijf een hoge boete geeft? Wordt Vestager niet te machtig?

Dinsdag benadrukte Vestager dat ze alleen de grote lijnen uitzet en haar taken zorgvuldig zal scheiden. Ze wees naar de andere commissarissen die ze onder zich krijgt, verantwoordelijk voor onder meer de interne markt of innovatie. Zij zullen de nieuwe wetgeving gaan maken, zei Vestager, bijvoorbeeld als het gaat om haatberichten op sociale media. „Het zal niet mijn pen zijn die die wetten schrijft.”

Daarmee overtuigde ze het parlement. Maar Vestager zal in haar nieuwe rol moeten groeien. De afgelopen jaren waakte ze zorgvuldig over het imago van ijzeren commissaris die Big Tech op de knieën dwong – in elk profiel van Vestager komt voorbij dat in haar werkkamer een beeldje van een opgestoken middelvinger staat. Maar vanaf nu moet ze ook steun gaan zoeken – bij lidstaten, Europarlementariërs én de techsector zelf. Dan komt een uitgestoken hand meer van pas.