Johnson put hoop uit goede peilingen

Brexit-akkoord De kans op een akkoord tussen het VK en de EU lijkt met de dag kleiner te worden. EU-raadspresident Tusk: „Dit is geen stom spelletje over wie de schuld krijgt.”

Boris Johnson op het jaarlijke congres van de Conservatieve Partij, 2 oktober 2019.
Boris Johnson op het jaarlijke congres van de Conservatieve Partij, 2 oktober 2019. Foto Ben Stansall / AFP

De Britse premier Boris Johnson en zijn politiek adviseur Dominic Cummings steken meer overredingskracht en energie in het afschuiven van de schuld voor verder uitstel van de Brexit dan in het te elfder ure behalen van een nieuwe deal over het Britse uittreden uit de Europese Unie.

'Er ís een gedetailleerd plan, zoals de EU wil', zegt minister voor Brexitzaken, Stephen Barclay, in een interview met NRC.

In aanloop naar de Europese top volgende week (17-18 oktober) is de kans op een nieuwe Brexit-deal klein. „Een akkoord is onwaarschijnlijk”, zei een Britse regeringswoordvoerder dinsdag. Johnson beloofde de komende dagen verder te praten met de Ierse premier Leo Varadkar over een oplossing voor de grenskwestie op het Ierse eiland, maar de sfeer is slecht en het geloof dat overeenstemming mogelijk is, verdampt zienderogen. „Dit is geen stompzinnig spelletje over wie de schuld krijgt”, twitterde Europees raadspresident Donald Tusk dinsdag tegen de Britse premier. „Op het spel staan de toekomst van Europa en van het VK zowel als de veiligheidsbelangen van onze bevolkingen. Jij wil geen akkoord. Jij wil geen verlenging. Jij wil de Brexit niet afstellen. Quo vadis (waarheen ga jij, red.)?”

In de Britse media is het beeld gewekt dat de EU doorslaat in starheid, dat Johnson als een patriot zijn rug recht houdt

Johnson kijkt naar de peilingen van de afgelopen weken en ziet een stijgende lijn. Wat een paar weken geleden voor onmogelijk gehouden werd, is nu haalbaar: na vervroegde verkiezingen eind dit jaar een riante meerderheid voor de Conservatieven in het Lagerhuis. Dat levert Johnson politieke macht op en maakt het voor het eerst in drie jaar zonder noemenswaardige tegenstand mogelijk de Brexit voor elkaar te krijgen. Als gevolg denkt de premier in een positie van macht te verkeren, ook al heeft hij geen parlementaire meerderheid en dwingt het Lagerhuis hem voor een derde keer uitstel van uittreden aan te vragen als Johnson niet voor 19 oktober een nieuwe Brexit-deal regelt.

Eurocommissaris Farage

Premier Johnson zinspeelt erop dat hij de EU gek wil maken, door bijvoorbeeld Nigel Farage voor te dragen als eurocommissaris, zodat de overige 27 EU-leiders op de top volgende week niet akkoord gaan met verlenging, met een No Deal-Brexit op 31 oktober als gevolg. Dat zulke streken in Brussel geen kans van slagen hebben, weet Johnson ook. Het is voor de Britse bühne. De premier weet dat het Verenigd Koninkrijk afstevent op uitstel en vervroegde verkiezingen eind dit jaar.

Lees ook: Rockster Johnson knalde niet

Toen de Brexit eind maart voor het eerst werd verdaagd, zakten de Conservatieven weg in de peilingen en steeg de Brexit Party van Farage. Zo’n nieuwe dip kan Johnson zich niet permitteren, want dan zit hij na verkiezingen klem in een gefragmenteerd parlement. Johnson hoeft maar naar de uitgesponnen ondergang van voorganger Theresa May te kijken om te zien hoe dat afloopt.

Johnson doet er alles aan om te voorkomen de verantwoordelijkheid van uitstel op zich te nemen. Dat werkt als volgt. Maandagavond om 21.00 uur meldt journalist James Forsyth van The Spectator, het opinieblad waar Johnson van 1999 tot 2005 hoofdredacteur was, dat hij in bezit is van een lang bericht van een anonieme regeringsadviseur. Iedereen weet: dat is adviseur Dominic Cummings, of het is door hem goedgekeurd. Als de Brexit-onderhandelingen vastlopen en Johnson en zijn team uitstel moeten aanvragen „zullen we ons richten op de verkiezingen, met een campagnebelofte na winst ons onmiddellijk uit de gehele Europese rechtsorde terug te trekken zonder enige besprekingen”.

‘Gekoeioneerd’ door Merkel

Dinsdagochtend om 10.05 uur bericht BBC-sterverslaggever Laura Kuenssberg, wederom op basis van anonieme bronnen, dat Johnson een telefonisch overleg had met de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Om 10.45 uur schrijft journalist Tom McTague van The Atlantic dat het gesprek „een ramp” was. „Ze (Merkel, red.) droeg Johnson eigenlijk op dat Noord-Ierland alle EU-regels voor douanezaken en handel moet volgen.” Om 11.24 uur post Leave.EU, de invloedrijke campagneorganisatie, een foto van Merkel met de tekst: „Wij hebben niet twee wereldoorlogen gewonnen om gekoeioneerd te worden door een kraut.”

Merkel zegt via een woordvoerder beheerst en afgemeten dat het gesprek vertrouwelijk was. Het gevolg is precies wat Johnson en Cummings willen: zonder Duits weerwoord, zonder herleidbare betrokkenheid van 10 Downing Street is in de Britse media het beeld gewekt dat de EU doorslaat in starheid, dat Johnson als een patriot zijn rug recht houdt, dat wederom uitstel van de Brexit niet zijn schuld is. De prijs, een belangrijke Europese bondgenoot zwartmaken, nemen ze voor lief.

Lees alles over de Brexit in het Brexit-blog