De race naar digitale verjonging: zo wordt Will Smith weer 23

Achtergrond Digitale verjonging, lang een gimmick, breekt in 2019 door: acteurs spelen hele films lang een jongere versie van zichzelf. Dat vereist nieuwe vaardigheden.

Will Smith speelt een dubbelrol in ‘Gemini Man’ als een Pentagonschutter die een kloon achter zich aankrijgt, waarbij de rol van de kloon digitaal werd verjongd.
Will Smith speelt een dubbelrol in ‘Gemini Man’ als een Pentagonschutter die een kloon achter zich aankrijgt, waarbij de rol van de kloon digitaal werd verjongd. Foto Paramount Pictures

Van gimmick tot mainstream: 2019 gaat de boeken in als het jaar dat de digitale verjonging doorbrak. In Captain Marvel zagen we in de lente Samuel L. Jackson al een twintig jaar jongere versie van geheim agent Nick Fury spelen. In Ang Lees Gemini Man duelleert de 51-jarige Will Smith nu wereldwijd met zijn 23-jarige kloon Junior. In Scorseses Netflix-film The Irishman spelen Robert De Niro (76), Al Pacino (79) en Joe Pesci (76) twintig tot zelfs vijftig jaar jongere versies van zichzelf.

Digitale verjonging van acteurs is al ruim vijftien jaar onder ons. In Hollywood wordt een beetje filmster tegenwoordig opgepoetst met digitaal ‘beauty work’ dat huidplooien gladstrijkt en cellulitis, levervlekken en puistjes weg gumt. In 2006 waren Patrick Stewart en Ian McKellen eventjes een kwart eeuw jonger in X-Men: The Last Stand. Tien jaar later acteerde een wel heel drastisch verjongde – want reeds 22 jaar overleden – Peter Cushing als Grand Moff Tarkin in Rogue One: A Star Wars Story.

Maar dat waren cameo’s, korte optredens. Werd een acteur langdurig verjongd en verouderd – Brad Pitt in The Curious Case of Benjamin Button (2008) – dan liep de film vast in ‘uncanny valley’: de plek waar iets echt, maar net niet echt genoeg oogt en daardoor een vaag gevoel van afkeer en vervreemding oproept. Is 2019 het jaar dat de techniek de overkant van uncanny valley bereikte?

Digitale verjonging is dit jaar ook een race tussen grote specialeffectstudio’s. Captain Marvel werkte met Lola Visual Effects, lang Los Angeles’ marktleider in digitale verjonging. George Lucas Industrial Light & Magic (ILM) neemt het met The Irishman op tegen Peter Jacksons WETA Digital met Gemini Man.

Martin Scorsese en Robert De Niro waren al in 2006 enthousiast over I Heard You Paint Houses, de memoires van zware jongen Frank Sheeran, die bekende dat hij in 1975 zijn baas en vriend, vakbondsleider Jimmy Hoffa, een nekschot gaf. Een proefvideo van ILM overtuigde Scorsese augustus 2015 dat hij dit epos over de verstrengeling van maffia, vakbonden en politiek kon realiseren met zijn trio oudgedienden. Eerst toonde ILM een scène uit misdaadfilm Goodfellas (1990) waarin De Niro als 46-jarige Jimmy ‘The Gent’ Conway zijn bende de mantel uitveegt, daarna speelde de digitaal verjongde, 71-jarige De Niro diezelfde scène opnieuw.

De Niro had wel voorwaarden. Hij wilde gewoon acteren met zijn tegenspelers, niet in zijn eentje in een groene studio in ‘motion capture’-pak, helm met camera en gezicht vol zwarte plakkers: de gebruikelijke manier om een ‘performance’ digitaal vast te leggen. Dat vereiste nieuwe uitvindingen, vertelt Scorseses cameraman Rodrigo Prieto (The Wolf of Wall Street, Silence) in augustus tijdens een borrel na een presentatie van The Irishman in het Withby Hotel te New York. „Deze acteurs hebben vrijwel nooit geacteerd met plakkers op hun gezicht, dat zou ze onnodig afleiden. Dus ontwikkelden we onzichtbare infrarood make-up die door digitale camera’s wordt opgepikt.”

Men ontwikkelde daarvoor het ‘driekoppige monster’, zoals Prieto het gevaarte noemt. Aan de gewone camera werden links en rechts digitale camera’s met meerdere lenzen bevestigd die de gezichten van De Niro, Pacino en Pesci uit allerlei hoeken filmen. „Zodat de helden van ILM achter hun beeldschermen aan de slag konden met het verjongen én verouderen van al die markante koppen.”

Een extra complicatie was dat celluloidfanaat Scorsese op ouderwets 35 millimeter wilde filmen. Prieto: „Ik heb veel research gedaan naar emulsies en het ontwikkelen van films in de jaren vijftig en zestig.” Maar uiteindelijk moest hij de scènes met verjongde acteurs volledig digitaal draaien. Zijn de acteurs ouder – De Niro speelt Frank Sheeran ook als tachtiger – dan wisselde Prieto digitaal af met celluloid en „steengoede make-up”.

En, werkt het? De filmpers is onverdeeld enthousiast over The Irishman, maar iets minder over de digitale verjonging. Juist omdat Scorsese zo intiem focust op De Niro vallen de onvolkomenheden op: een lichte zepigheid van zijn verjongde huid. Dat zou na een uur – The Irishman duurt 209 minuten – wennen, maar verjonging overtuigt het meest bij gedempt licht.

In Gemini Man – Will Smith versus zijn 23-jarige kloon Junior – kozen Ang Lee en WETA Digitial wel voor pak, helm en plakkers op het gezicht. De 51-jarige Smith is dat wel gewend: „Ik acteerde al zo vaak tegenover een tennisbal”, grapte hij op een promofilm. Maar tijdens de eerste testvertoning leek Ang Lee nog niet zeker van zijn zaak. Tegen het publiek: „Ik hoop en bid dat jullie geloven in Junior … Please?”

In Wired vertelt ‘supervisor visual effects’ Bill Westenhofer dat hij, anders dan bij Captain Marvel of The Irishman, geen digitale plastische chirurgie bedrijft: het digitaal straktrekken van oudere acteurs. Gemini Man doet eerder aan digitale transplantatie. Eerst werden Will Smith en zijn mimiek 3D gescand én zijn oude films geplunderd om een digitaal 3D-model van kloon ‘Junior’ te maken, met nieuwe software die de miniemste details van de retina en poriën doorrekent. Die digitale pop werd geanimeerd door de oude Smith – maar een andere acteur kan dat in principe ook.

En, werkt het? Net als The Irishman luidt de conclusie: bijna. Ook Juniors huid bevat nog een hint van zepigheid, om te zwijgen van zijn glycerinetranen. Het acteren van Will Smith lijkt een groter probleem. In de 21ste eeuw maakte de uitgelaten ‘Fresh Prince of Bel Air’ plaats voor een wat wereldmoe ogende ‘serieus acteur’ die graag geconstipeerd fronst. Zo bezielt Smith ook zijn Junior.

Lees hier de recensie van ‘Gemini Man’

Jong acteren

Hij lijkt het probleem wel te beseffen. „Mensen herinneren zich mij in die periode van mijn leven”, zegt Smith. „Dus moet je niet alleen recht doen aan de film, maar ook aan die verwachtingen.” Er was een „intens debat” of Junior een snorretje zou hebben, kenmerkend voor Smith in de jaren negentig. Men besloot het niet te doen: al met al oogt Junior wat ouwelijk.

Dat probleem van ‘jong acteren’ speelde ook bij The Irishman: Scorsese vertelt in interviews dat hij de 79-jarige Al Pacino talloze malen uit zijn stoel liet springen of met twee treden een trap op liet stormen voordat hij geloofwaardig werd als 49-jarige driftkikker Jimmy Hoffa. Een criticus mist bij de verjongde De Niro de „rauwe, dreigende lichamelijkheid” van vroeger. Digitale verjonging lijkt een nieuwe vaardigheid van acteurs te vragen: hun jonge ik terugvinden.

Toch gaat 2019 hoe dan ook de annalen in als mijlpaal voor digitaal acteren. Veel kritiek komt voort uit ingebakken wantrouwen. Mensen zijn van nature experts in het lezen van gezichten: het kleinste foutje stoort. En weten we dat het een digitale acteur is, dan kijken we dubbel kritisch. Maar is het nieuwe eraf, dan zijn kijkers ongetwijfeld bereid tot ‘suspension of disbelief’. We accepteren immers al sinds jaar en dag dat filmpersonages in verschillende levensfases door andere acteurs worden gespeeld. Digitaal verjongende acteurs zijn dan een grote stap voorwaarts.

Of Robert De Niro dus „weer dertig jaar meekan”, zoals hij grapte? En kan Will Smith „serieus gaan werken aan zijn overgewicht” nu zijn fitte 23-jarige kloon in het datacentrum klaarligt? Zover is het nog niet, erkent Smith in Wired. Hij heeft weliswaar zijn beeldrecht, maar WETA heeft de rechten op zijn Junior. Die komt dus alleen van de harde schijf als beide partijen het eens zijn. Op dit moment nog: vermoedelijk heeft straks elke Hollywoodster digitale klonen in zijn kluis.