Opinie

Catalaans nationalisme scheurt de samenleving

Separatisme Het idee dat Madrid de Catalanen onderdrukt, is geraffineerde propaganda uit Barcelona, schrijft aan de vooravond van het vonnis tegen Catalaanse separatisten.

Catalaanse onafhankelijkheidsvlag aan een gebouw op het San Jaume-plein in Barcelona op 24 september.
Catalaanse onafhankelijkheidsvlag aan een gebouw op het San Jaume-plein in Barcelona op 24 september. Foto Emilio Morenatti/AP

Twee jaar geleden werd de democratie in het Catalaanse regioparlement in Barcelona verkracht door de nationalistische en populistische partijen, die de onafhankelijkheid uitriepen. Die couppoging mislukte, maar het is al sinds 1990 het einddoel van de nationalisten.

De komende dagen vonnist het Spaanse Hoogerechtshof naar verwachting over twaalf leiders van de Catalaanse opstand, die vanaf 12 februari terecht stonden. In Nederland heerst misschien het beeld van lieve burgers die op 1 oktober 2017 wilden stemmen bij een referendum, en die door gemene Spaanse politieagenten in elkaar werden geknuppeld.

Hoewel ik al twintig jaar in Barcelona woon, sta ik nog steeds versteld van de simplistische en romantische ideeën over Catalonië. ‘Calimerogedrag’ van Catalaanse nationalisten kan rekenen op vanzelfsprekende sympathie in Nederland, dat zich na een heroïsche oorlog van tachtig jaar afscheidde van Spanje. De werkelijkheid is genuanceerder.

Neem het taalonderwijs. Catalonië is een regio van 7,5 miljoen mensen waar de meerderheid Spaanstalig is. Niettemin is het Spaans als officiële taal in praktijk verboden als onderwijstaal. Peuters, kleuters en scholieren in Catalonië hebben geen mogelijkheid om vakken in het Spaans te leren. Een uitgever van schoolboeken in Spanje moet de geschiedenis herschrijven om toestemming te krijgen van de regioregering om zijn boeken ook in Catalonië te laten gebruiken. Het woord ‘Spanje’ is daarin taboe en van het koninkrijk Aragon wordt doodleuk het fantasiekoninkrijk Catalonië gemaakt.

Zulke geraffineerde propaganda moet een Catalaanse identiteit creëren en alles vertrappen wat met Spaanse taal en cultuur te maken heeft.

Lees ook: Catalanen wacht weer ongewisse, hete herfst

Stedelijke gebieden

Dan de zogenaamde ‘wil van het Catalaanse volk’. In het regioparlement van Catalonië hebben de niet-nationalistische partijen gezamenlijk steun van 53 procent van de stemmen, maar in praktijk hebben ze maar 48 procent van de zetels. Jordi Pujol, regiopresident tot 2003, heeft nooit de kieswet willen veranderen die de buitenstedelijke gebieden met meer nationalistische stemmers bevoordeelde: vier stemmen in Barcelona wegen evenveel als één stem in de provincie Lérida. Er is een directe correlatie tussen de moedertaal en stemgedrag: 80 procent van de Catalaanstaligen en slechts 20 procent van de Spaanstaligen stemmen op nationalistische partijen.

In de publieke sector in Catalonië is het Spaans verboden als werktaal. Alleen Catalaanstalige nationalisten kunnen echt carrière maken. Dit werkt door in de gesubsidieerde semi-publieke overheid, vakbonden en bij de zwaar gesubsidieerde pers en media.

De kopstukken van de meeste niet-nationalistische partijen, zoals rechters, vertegenwoordigers van anti-onafhankelijkheidsorganisaties, en niet-nationalistische journalisten worden de laatste jaren structureel bedreigd. Vele niet-nationalistische politici en rechters lopen met bodyguards over straat, ruiten worden ingegooid, woningen worden met verf besmeurd en gebrandmerkt.

De regionale politiemacht, de zogenoemde mossos d’esquadra, bestuurd door de nationalistische regering, weet de daders van de bedreigingen echter niet op te sporen. Deze politie trad heel wat doeltreffender op toen enige tijd geleden een aantal jongeren het centrum van Barcelona met Spaanse vlaggen volplakte. Ze werden binnen 24 uur opgepakt. Dit zorgt er in de praktijk voor dat vele niet-nationalisten zich niet publiekelijk durven te uiten.

Lees ook: Na proces dreigt meer polarisatie over Catalonië

Egoïsme en racisme

Het is dan ook des te opmerkelijker hoe er vanuit het vrije Nederland met zoveel liefde wordt gekeken naar een zogenaamd ludieke separatistische beweging die in werkelijkheid gestoeld is op egoïsme en racisme en samengeklonterd is door populistische leugens.

Quim Torra, de huidige regionale president, schrijft in alle rust dat Spanjaarden genetisch inferieur zijn aan het Catalaanse ras. Niks nieuws onder de zon; Pujol, pupil van de Duitse school in Barcelona in de jaren 40 van de vorige eeuw, schreef ook al over het tweederangs Andalusische ras.

En dan is er altijd nog Franco die van tijd tot tijd uit zijn graf wordt gehaald, de dictator die Catalonië volgens de nationalistische partijen zo enorm onderdrukt heeft. Frappant is wel dat voormalige Franco-burgemeesters zich in 1978 massaal aanmeldden bij Convergència, de nationalistische partij van regiopresidenten als Pujol, Artur Mas en Carles Puigdemont. Vele nationalistische politici zijn nazaten van Franco-aanhangers, maar dat is geen onderwerp voor gesprek.

Een ander klassiek taboe is de radicale verscheuring van de Catalaanse samenleving. Daarvan zou geen sprake zijn, betoogde een recensent kortgeleden nog in NRC. Wie zelf in Catalonië woont en werkt, weet dat de realiteit anders is, vergelijkbaar met Belgïe na de taalstrijd in de jaren 60. De Spaanstalige meerderheid in Catalonië kijkt Spaanstalige televisie en volgt de Spaanstalige pers; de Catalaanse minderheid kijkt vooral naar de Catalaanse televisie en de Catalaanstalige pers. Vrienden praten onderling niet meer over politiek, of zijn allang geen vrienden meer. Sommige families zijn zelfs gebroken door de voortdurende discussies over afscheiding van Spanje. Het aantal toeristen dat uit de rest van Spanje naar de Costa Brava en Costa Dorada gaat daalt dit jaar opnieuw.

Deze trieste constatering is hopelijk een les voor de rest van Europa. Nationalisme en populisme maken de samenleving kapot. Velen beseffen vaak niet hoeveel goeds de Europese Unie heeft gebracht: meer dan zestig jaar vrede, vrijheid van handel, vrijheid om te kunnen studeren en werken in andere landen.

Lees ook: Catalonië is nu een landelijke splijtzwam

Nog nooit zo rijk geweest

Voor Spanje is de EU al helemaal van groot belang geweest. Sinds 1978 heeft het land een enorme groei gekend. Nog nooit is Spanje zo rijk geweest met, dankzij de EU, een fantastische infrastructuur. De economische verschillen tussen de regio’s waren niet eerder zo klein als nu. Maar de regionale regeringen, die binnen de federale staatsvorm grote politieke macht bezitten, hebben er geen belang bij om samen te werken aan een hecht en sterk Spanje.

Je kunt er een parallel in zien met nationale regeringen in Europa, die veel aan Europa danken, maar geen electoraal belang hebben om de voordelen van de Europese Unie thuis uit te dragen.

George Orwell, die als idealistische strijder in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) aan het front stond, schreef geïnspireerd door zijn ervaringen met de communisten in Catalonië zijn Animal Farm. Dat boek is een parodie op de manipulatie van de massa door een kleine elite die alleen bezig is met hun eigen belang en niet met het gemeengoed.

Laten we ons vooral niet door de varkentjes in de luren laten leggen en blijven werken aan al het goede wat ons bindt in Europa, waarbinnen uiteraard ook plaats is voor het veelzijdige Spanje.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.