Bijna vijfde deel ziekenhuizen financieel ongezond

Gezondheidszorg Het gaat iets beter met de algemene ziekenhuizen, maar dat komt vooral door de lage rente. De druk op de resultaten en investeringen blijft groot, zegt accountant BDO.

Het Hagaziekenhuis in Den Haag krijgt van accountantskantoor BDO een 5 voor onder meer rendement en solvabiliteit.
Het Hagaziekenhuis in Den Haag krijgt van accountantskantoor BDO een 5 voor onder meer rendement en solvabiliteit. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Ziekenhuizen presteren financieel iets beter dan vorig jaar, maar de zorgen over hun financiële gezondheid blijven onverminderd groot. Elf ziekenhuizen zijn volgens BDO niet gezond, dat is bijna een op de vijf. Zeven ervan scoren al meerdere jaren onvoldoende.

Accountantskantoor BDO neemt jaarlijks de jaarrekeningen van niet-academische ziekenhuizen onder de loep. Het deelt daarbij rapportcijfers uit op basis van onder meer rendement en solvabiliteit. Met een score van 7,4 in 2018 presteerden de ziekenhuizen gemiddeld genomen iets beter dan met de 7,1 vorig jaar. Middelgrote en grote ziekenhuizen hadden een goed jaar, kleine ziekenhuizen presteerden minder.

De lijst wordt aangevoerd door het Amphia Ziekenhuis in Breda, het Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk en het Laurentius Ziekenhuis in Roermond, die alle een tien krijgen. Onderaan bungelen het HagaZiekenhuis in Den Haag (5) en het Ommelander Ziekenhuis Groningen (4).

Het laagste cijfer, een 2, is voor het Langeland Ziekenhuis in Zoetermeer. Het ziekenhuis heeft het al jaren financieel moeilijk. Over vorig jaar noteerde het een verlies van ruim een miljoen euro. „Langeland Ziekenhuis krijgt steun van de partnerziekenhuizen in de Reinier Haga Groep met een lening”, zegt Chris van den Haak, partner bij BDO. „Zo helpt het HagaZiekenhuis, maar dat scoort zelf ook slecht. Als dat in de problemen komt, kunnen ze die lening niet terughalen.”

Het Langeland Ziekenhuis laat in een reactie weten te vinden dat zorgverzekeraars het ziekenhuis „al jaren veel te lage tarieven betalen”. Daarnaast wijst een woordvoerder op investeringen in het elektronisch patiëntendossier. Verder bouwt de ziekenhuisgroep een orthopedisch centrum op het terrein van het ziekenhuis, wat volgens de voorlichter „belangrijk is voor de toekomstbestendigheid” van het Langeland.

Lage rentestand

Het gemiddelde rendement van alle ziekenhuizen samen bedroeg vorig jaar 1,5 procent, tegenover 1,2 procent een jaar eerder. Dat is maar ten dele een verdienste; BDO schrijft het vooral toe aan de lage rentestand. Gemiddeld daalden de rentelasten van ziekenhuizen met 13 procent.

De financiële prestaties van ziekenhuizen staan extra in de belangstelling vanwege het zogenoemde hoofdlijnenakkoord dat het ministerie van Volksgezondheid in het voorjaar van 2018 sloot met brancheorganisaties in de zorg. Ze maakten afspraken om de groei van ziekenhuizen sterk af te remmen. In plaats daarvan moet zorg zich verplaatsen naar verpleeginstellingen en naar mensen thuis.

Het rapport van BDO zet grote vraagtekens bij de haalbaarheid van die afspraken. Allereerst blijkt dat ziekenhuizen nog steeds almaar uitdijen. De gemiddelde omzet van ziekenhuizen steeg met 3,5 procent ten opzichte van 2017. Bovendien worden ziekenhuizen nog altijd grotendeels afgerekend op volume, wat een prikkel geeft om zoveel mogelijk patiënten te behandelen.

Het hoofdlijnenakkoord „lijkt niet houdbaar”, zegt Van den Haak, omdat ziekenhuizen bijzonder weinig blijken te investeren. De omvang van investeringen ten opzichte van de omzet daalde vorig jaar tot 6 procent, waar dat in 2011 nog 14 procent was.

„Investeringen zijn juist nodig om de transformatie van zorg naar huis mogelijk te maken”, zegt Frank van der Lee, ook partner bij het accountantskantoor. „Zoals in e-health en ingrepen om het aantal ligdagen van patiënten in het ziekenhuis naar beneden te krijgen. Ziekenhuizen hebben die financiële ruimte vaak niet, banken zijn niet snel genegen om er leningen voor te verstrekken.”

Van der Lee is ook kritisch op de rol van zorgverzekeraars bij de uitvoering van het hoofdlijnenakkoord. „Het is projectje hier, projectje daar, dat is wat anders dan dat serieus de zorg wordt getransformeerd. Dat gaat vele honderden miljoenen euro’s kosten.”

Tot slot is het personeelstekort in de zorg duidelijk zichtbaar in de cijfers. De gezamenlijke kosten voor externe inhuur van zorgpersoneel steeg van 325 miljoen in 2016, tot 422 miljoen vorig jaar. Er zijn met name tekorten in gespecialiseerd verplegend personeel, zoals spoedeisende hulp en intensivecareverpleegkundigen.

De kosten voor inhuur worden meestal niet gecompenseerd door zorgverzekeraars en brengen daarom volgens de onderzoekers het hoofdlijnenakkoord extra in gevaar.

Lees ook het interview met Ad Melkert, voorzitter van ziekenhuiskoepel NVZ: ‘Minder markt en meer geld nodig voor ziekenhuizen’
Dit bericht is woensdagochtend aangevuld.