Hoe Trump de weg plaveit voor een Turkse opmars in bufferzone Syrië

Militaire operatie

In een abrupte beleidswijziging geeft de Amerikaanse president groen licht voor een Turkse operatie tegen zijn voormalige Koerdische bondgenoten.
Amerikaanse militaire voertuigen trekken zich maandag terug uit noordoost-Syrië.
Amerikaanse militaire voertuigen trekken zich maandag terug uit noordoost-Syrië. Foto ANHA via AP

President Trump heeft de weg vrijgemaakt voor een Turkse militaire operatie in Noordoost-Syrië. Na een telefoongesprek zondagavond met de Turkse president Erdogan maakte het Witte Huis bekend dat „Turkije snel begint aan zijn lang geplande operatie”, dat de „Amerikaanse troepen niet betrokken zullen zijn en nu ze het kalifaat van IS hebben verslagen, niet meer in de nabije omgeving zullen zijn.”

Lees ook: VS maken weg vrij voor Turkse inval Syrië

Zo lijkt een Turkse invasie in Noordoost-Syrië, en een nieuw front in de acht jaar durende burgeroorlog, onafwendbaar. Amerikaanse troepen trokken zich maandag terug van de Turkse grens, maar het is onduidelijk of dit onderdeel is van een algehele terugtrekking van de duizend Amerikaanse militairen in Syrië. „De Amerikanen houden zich niet aan hun verplichtingen”. aldus de Syrisch-Koerdische militie YPG, Amerikaans bondgenoot in de strijd tegen IS in Syrië.

Trumps stap is een abrupte beleidswijziging, waarvan hij zijn diplomaten en commandanten niet op de hoogte lijkt te hebben gesteld. In augustus spraken de VS en Turkije nog af een ‘veilige zone’ te creëren in Noordoost-Syrië, in een poging een Turks offensief tegen YPG af te wenden. Turkije ziet de groep als bedreiging omdat ze nauw is gelieerd aan de Turks-Koerdische terreurbeweging PKK.

Illustratie NRC Studio

Veilige zone

Om aan de Turkse zorgen tegemoet te komen, stemden de VS in met het opzetten van een ‘veilige zone’ in Noordoost-Syrië, waar YPG zich zou terugtrekken. Turkije en de VS werden het niet eens over de omvang van de zone, de controle en de Amerikaanse rol daarbij. In het telefoongesprek met Trump uitte Erdogan zijn „frustratie over de weigering van het Amerikaanse leger en de veiligheidsbureaucratie” om het akkoord over de zone uit te voeren, aldus een verklaring van de Turkse president. In de verklaring van het Witte Huis wordt de ‘veilige zone’ niet genoemd.

Zo laat Trump zijn Koerdische bondgenoten als een baksteen vallen. De YPG speelde een cruciale rol bij de strijd tegen IS in Syrië. Met Amerikaanse steun veroverde de YPG veel grondgebied op IS, waaronder Raqqa, de hoofdstad van het ‘kalifaat’. Daarbij werden tienduizenden IS-strijders, vrouwen en kinderen gevangen genomen, onder wie Europese jihadisten.

Zij verblijven nu in provisorische kampen en gevangenissen van de YPG, die volgens het Witte Huis worden overgenomen door het Turkse leger. De YPG heeft gewaarschuwd dat de gevangenen kunnen ontsnappen als Turkije besluit tot een invasie. De YPG zal waarschijnlijk troepen weghalen bij de gevangenissen om ze in te zetten in de strijd tegen Turkije.

„De Amerikaanse regering heeft Frankrijk, Duitsland en andere Europese landen waar veel gevangen IS-strijders vandaan komen, gevraagd hen terug te halen, maar ze weigerden dat”, aldus de verklaring van het Witte Huis.

‘IS kan profiteren’

Erdogan dreigt al maanden met een invasie om de YPG terug te drijven en een ‘veilige zone’ te creëren. Daar wil hij 2 miljoen van de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije naartoe sturen. Erdogan presenteerde zijn plan tijdens de Algemene Vergadering van de VN vorige maand. Hij vroeg de internationale gemeenschap om 26 miljard dollar om 200.000 huizen te bouwen voor vluchtelingen.

Het Turkse leger stuurde de afgelopen maanden tienduizenden militairen, tanks en pantserwagens naar de grens. „We hebben voorbereidingen getroffen, onze plannen voor de operatie gemaakt en de lucht- en grondoperaties beginnen binnen een dag of enkele dagen”, zei Erdogan zaterdag. Het is onduidelijk hoe ver het Turkse leger Syrië wil binnentrekken.

Net als bij eerdere operaties in de Syrische regio’s Afrin en Jarablus zal Turkije waarschijnlijk gebruikmaken van geallieerde Syrische rebellengroepen. De leider van de door Turkije gesteunde Syrische interim-regering, Abdurrahman Mustafa, kondigde zaterdag een samenwerking aan van twee belangrijke Turkse proxy-groepen in Syrië: het Syrische Nationale Leger in Aleppo en het Nationale Bevrijdingsfront in Idlib.

Experts waarschuwen dat IS van de instabiliteit kan profiteren. IS is zijn grondgebied kwijt maar is allerminst verslagen. IS heeft volgens Amerikaanse inlichtingendiensten nog altijd zo’n 17.000 strijders die een guerrilla voeren in Irak en Syrië.

Ruben Gallego, Democratisch Congreslid uit Arizona en Irak-veteraan, twitterde: „Turkije toestaan Noord-Syrië binnen te vallen is een van de meest destabiliserende stappen die we kunnen zetten in het Midden-Oosten. De Koerden zullen Amerika nooit meer vertrouwen en op zoek gaan naar nieuwe allianties of onafhankelijkheid om zichzelf te beschermen.”