Syrië-besluit van Trump schokt Kamerleden

Reacties Trumps besluit Noord-Syrië te verlaten, komt ook in Den Haag hard aan. Het vertrouwen in de VS wordt weer op de proef gesteld.

Turkse en Amerikaanse troepen in Noord-Syrië.
Turkse en Amerikaanse troepen in Noord-Syrië. Foto Murad Sezer

Wat is de relatie met de Verenigde Staten nog waard? De vraag dringt zich opnieuw op, nu president Donald Trump plotseling en ogenschijnlijk zonder afstemming met EU-bondgenoten heeft besloten de Amerikaanse troepen terug te trekken uit (delen van) Noord-Syrië. In Den Haag overheerste maandag verbijstering, ook omdat het besluit voor de EU verstrekkende gevolgen kan hebben.

Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) spreekt van „een rechtstreekse bedreiging voor onze veiligheid”, omdat in Noord-Syrië duizenden IS-strijders, ook uit Nederland, worden vastgehouden in Koerdische kampen. Een Amerikaans vertrek kan tot chaos leiden en ertoe leiden dat deze groep uit beeld raakt – en mogelijk onder de radar terugkeert naar de EU. VVD-Kamerlid Sven Koopmans waarschuwt dat nieuwe onrust in de regio „nieuwe vluchtelingenstromen” richting Europa kan veroorzaken.

Lees ook: hoe de Koerden hun greep op IS-gevangenen dreigen te verliezen

Donderdag sprak premier Mark Rutte (VVD) warme woorden over de relatie met de VS en over Trump, op een bijeenkomst van een denktank in Den Haag. Europa kan haar veiligheid niet garanderen en heeft de VS „keihard” nodig, zei de premier. Nog geen vier dagen later blijkt opnieuw hoe wispelturig Amerika’s buitenlandbeleid is geworden. Koopmans zegt het partijgenoot Rutte na: de VS zijn als kernmacht en NAVO-partner „essentieel” voor de Europese veiligheid. „Ongeacht welke president er zit en of we hem aardig vinden.” Maar Trumps jongste zet laat wel zien dat de EU steeds meer „eigen verantwoordelijkheid” zal moeten nemen. Volgens Koopmans moet Nederland „heel dankbaar” zijn dat de VS zo lang troepen in Noord-Syrië hebben gehad. „Dat is een belangrijk offer.” Maar dat Trump hier nu zomaar mee stopt, is „zeker iets om met de Amerikanen te bespreken”.

Lees ook: waarom premier Rutte veel begrip voor Trump zegt te hebben

Ongeloof

Het ongeloof is extra groot, ook omdat Trump nadrukkelijk de weg vrijmaakt voor troepen van de Turkse president Erdogan. Die wil Syrische vluchtelingen terugbrengen naar een bufferzone in Noord-Syrië en tegelijk afrekenen met de Koerdische strijdkrachten die daar, met Amerikaanse steun, maar ook met die van Nederlandse F-16’s, het terrorisme hebben helpen verslaan. „De Koerden hebben gevochten tegen IS, duizenden zijn gestorven”, zegt Kamerlid Sadet Karabulut (SP). „Wat krijgen ze ervoor terug? Verraad.”

„Ongehoord”, noemt Sjoerdsma het dat Turkije nu ogenschijnlijk „ongestoord” de Koerden mag „aanvallen”. „Er zijn filmpjes waarin Trump de Koerden prijst en zegt dat hij ze nooit in de steek zal laten. Ik ken geen voorbeelden in de internationale politiek van iemand die zo hard omkeert als een blad aan een boom.” Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken is bezorgd. „Het is belangrijk dat de stabiliteit in de regio niet verder wordt ondermijnd”, zegt een woordvoerder van minister Stef Blok (VVD). Partijen moeten „terughoudendheid betrachten” en „oog houden voor de militaire consequenties”.

Lees ook: hoe Nederland worstelt met het Amerikaanse verzoek om mee te doen in Noord-Syrië

De VS gaven afgelopen jaar vaak genoeg signalen dat ze de verantwoordelijkheid voor Noord-Syrië niet langer willen dragen. In februari dreigde Trump per tweet Europese Syriëstrijders te laten lopen, als deze niet worden teruggenomen door EU-landen en daar worden berecht. De VS boden Den Haag zelfs aan om de jihadi’s per vliegtuig te bezorgen, zodat Nederlandse ambtenaren niet naar onveilig gebied zouden hoeven. EU-landen, waaronder Nederland, werd ook gevraagd om een bijdrage aan de veiligheid in het gebied; een verzoek dat formeel nog steeds wordt bestudeerd, maar door de jongste ontwikkelingen achterhaald lijkt.

Hebben de Europese Unie en Nederland te lang getreuzeld? Dat was wel de strekking van het korte persbericht van het Witte Huis over het besluit om te vertrekken. „Wij willen dat Syriëstrijders lokaal berecht worden”, zegt Koopmans. „We willen ze niet terug en als Trump Nederlander was zou hij dat ook niet willen.”

Lees ook: hoe de VS Nederland onder druk zetten om Syriëstrijders terug te nemen

Sjoerdsma kan zich het Amerikaanse ongeduld wel voorstellen: „Het kabinet laat op zich wachten en heeft de Amerikanen op dit vlak echt gefrustreerd”, zegt hij. „Maar er is wel een verschil tussen verzoeken doen en bondgenoten confronteren met een situatie waarin grote ongelukken kunnen ontstaan.”