Opinie

Kabinet te vrijblijvend over aanpak van stikstofprobleem

milieu

Commentaar

Nederland moet snel weer „van het slot”. Met deze woorden gaf premier Mark Rutte (VVD) afgelopen vrijdag na afloop van de ministerraad de noodzaak aan voor de aanpak van de stikstofproblemen waartoe het kabinet die dag had besloten. Talloze bouwprojecten, variërend van groot tot klein, liggen als gevolg van gerechtelijke milieu-uitspraken al maanden stil.

Maar van het slot halen is een verkeerd argument voor het in beweging komen door het kabinet. De uitstoot van het milieuvervuilende stikstof moet niet drastisch worden gereduceerd, omdat anders niet kan worden doorgegaan met allerhande projecten maar omdat de overheid een verantwoordelijkheid heeft voor een gezond leefklimaat. Rutte hanteert de verkeerde volgorde. Het zegt veel over het nog altijd reactieve denken over het aanpakken van de mondiale milieu- en klimaatcrisis.

Om een gezond leefklimaat te garanderen zijn ten aanzien van het schadelijke stikstof net als veel andere stoffen ooit normen opgesteld. Die zijn overschreden of dreigden dat op plekken te gaan doen. Het gevolg is dat de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van het land, tal van (bouw)projecten heeft stilgelegd.

Lange tijd is vanuit Den Haag gedacht dat overschrijdingen wel konden worden ‘weggerekend’. Voor een hanteerbaar en uitvoerbaar beleid is het tegen elkaar wegstrepen van milieubelastende en milieu-ontlastende effecten algemeen aanvaard. Maar dit kent zijn grenzen. Niet alles kan worden ‘gesaldeerd’ getuige de uitspraken van de Raad van State en dan zullen er toch echte, vaak pijnlijke keuzes moeten worden gemaakt.

Politiek als proces. Naar goed Hollands gebruik eerst een commissie aan het werk te hebben gezet, maakt het kabinet de keuzes dan eindelijk. Hoewel, keuzes? In de brief die eerstverantwoordelijk minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, ChristenUnie) vrijdag aan de Tweede Kamer stuurde, wordt in alle voorzichtigheid en met vele slagen om de arm gezegd welke richting het kabinet uit wil. Met een vergrootglas valt te lezen dat niet te ontkomen zal zijn aan minder vee en minder gas op de plank, maar concreet wordt het nergens.

Het kabinet probeert de kool en de geit te sparen met begrippen als ‘vrijwillig’ (sanering veestapel) en ‘gebiedsgerichte verlagingen’ (maximum snelheid auto’s). Meer zat er als gevolg van de coalitieverhoudingen blijkbaar niet in. Dat is misschien begrijpelijk maar bevorderlijk voor het welslagen van het voorgenomen beleid is het niet. De aanpak van het stikstofprobleem dat slechts één onderdeel is van het veel bredere klimaatvraagstuk vraagt om gedurfde keuzes. Onontkoombare keuzes die uiteindelijk toch gemaakt zullen moeten worden.

Natuurlijk heeft premier Rutte gelijk wanneer hij zegt dat het stikstofprobleem zo omvangrijk en veelomvattend is dat er geen „toverstokje” is om het op te lossen. Zeker waar ruimtelijke ordening in het geding is zal naar maatwerk moeten worden gezocht. Vaak ook zal een fasegewijze aanpak onontkoombaar zijn. Maar dit kan geen alibi zijn voor de vrijblijvende houding die het kabinet nu uitstraalt.

Een toverstokje om het stikstofprobleem op te lossen is niet gewenst. Maar een dirigeerstokje van de kant van het kabinet zou wel wenselijk zijn. Zoiets heet leiderschap.